Ondermijning, daar waar de onderwereld de bovenwereld raakt, sluimert onder het oppervlak van de samenleving. Het gebeurt onder je ogen, maar vaak zonder dat je het ziet. Ondermijnende activiteiten zijn legale diensten waar criminelen gebruik van maken, waardoor onder- en bovenwereld met elkaar verweven raken. Diensten zoals containeroverslag worden gebruikt voor drug- en wapensmokkel. Huizen en bedrijfspanden worden gehuurd voor het opzetten van drugslabs en hennepkwekerijen. Pakketdiensten worden ingezet om XTC-pillen te versturen. Stacaravans en huisjes op recreatieparken worden ingezet voor gedwongen prostitutie, en zo veel meer. De ondermijningsboa’s lopen voorop in de strijd tegen deze ondermijnende activiteiten en verdienen ons respect daarvoor.

Wat maakt de rol van de ondermijningsboa cruciaal?

Steeds meer gemeenten kiezen ervoor om zelf ondermijning proactiever aan te pakken, maar lang niet elke gemeente heeft één of meer ondermijningsboa’s. De ondermijningsboa is de schakel tussen alle belangrijke ketenpartners zoals gemeente, NVWA, Douane, Belastingdienst, RIEC en Politie. Wat de rol van de ondermijningsboa cruciaal maakt, is dat de operationele expertise van de ondermijningsboa uiteindelijk onmisbaar is voor de juridische opvolging van signalen. De gemeente en burgemeester komen hierdoor beter in positie. En met hun werk ontlasten ze de politie door een deel van het werk op zich te nemen. Wanneer het tot aanpak komt, staan ze zij aan zij. Maar waar het grote verschil in zit met voorheen, is dat politie en inspectiediensten met hén meegaan en niet meer andersom. Ze gaan dus echt voorop in de strijd tegen georganiseerde criminaliteit. Ze zijn de speerpunt van de gemeente en daarmee een zeer belangrijke schakel in de keten.

Wat is een ondermijningsboa?

De ondermijningsboa levert een belangrijke bijdrage aan de leefbaarheid en veiligheid van inwoners, ondernemers en toeristen van de gemeente waar zij werken. Zij richten zich op georganiseerde criminaliteit en nemen het voortouw in de jacht op ondermijning. Zij signaleren zelf of ontvangen signalen van anderen over ondermijnende activiteiten waarop zij op onderzoek uitgaan. Signalen kunnen komen van de politie, een collega bij de gemeente of van een meldpunt voor de burgers. Om zelf te signaleren bezoeken ze bedrijventerreinen, horeca en woonwijken. Zij praten met burgers en ondernemers, ze luisteren en houden hun ogen goed open. Wanneer zij verdachte situaties zien, maken ze daar melding van. Dit kan een winkel zijn waar je alleen contant kan betalen en de prijzen zeer laag zijn, een bedrijfspand met afgeplakte ramen of een autogarage waar het in de avond drukker is dan overdag. Het gaat om signalen dat er mogelijk sprake is van ondermijnende activiteit.

Specialisten in hun werk

Omdat het echte specialisten zijn, weten ze waar ze op moeten letten wanneer ze reageren op een melding. Door opleiding en ervaring zien ze de details die het verschil maken als ze op pad gaan. Naast de meldingen zijn er ook signalen op basis van data. Zo analyseert het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) op basis van data waar de risico’s het grootst zijn en duiden zij locaties en sectoren aan waar de ondermijningsboa’s zich op kunnen richten. De aanpak gaat volgens een proces waarin zij altijd overleggen met de ketenpartners om te besluiten hoe ze effectief kunnen optreden. Dit kan een inspectie op locatie zijn, maar ook nog verder onderzoek naar financiën of distributie. Uiteindelijk is het de samenwerking die zorgt voor een effectieve aanpak en interventie.

Welke taken en bevoegdheden heeft de ondermijningsboa?

Een ondermijningsboa heeft dezelfde bevoegdheden als elke andere boa (Domein 1) en daar schuilt een groot voordeel in. Ze kunnen namelijk gebruik maken van zowel het strafrecht als het bestuursrecht. Waar de politie zonder verdenking niet zomaar een inval mag doen, heeft een boa meer bevoegdheden. Door de toezichthoudende rol hebben zij meer opties. Een voorbeeld is dat een boa vanuit de Alcoholwet kastjes mag openen tijdens een inspectie. Ze mogen ook garageboxen onderzoeken met een steelcamera. Hierdoor werkt de politie graag met ze samen omdat ze effectiever kunnen zijn waar de politie wat beperkingen kent.

Gemeenten zijn actief met de aanpak van ondermijning en de rol van de boa’s wordt steeds nadrukkelijker. Wel zijn er lokaal grote verschillen in hoe dit gedaan wordt. Dit geldt ook voor de betrokkenheid van handhavingsteams in de aanpak van ondermijning. Handhaving zou in elke gemeente hierin een grote rol moeten spelen. Zij zijn immers de ogen en oren op straat en hebben een goede verbinding met de wijk. Door handhavers effectief in te zetten kunnen de signalen van ondermijning vroeger, sneller en effectiever aangepakt worden.

De belangrijkste taken van de ondermijningsboa op een rijtje:

• Algemeen brede inzetbaarheid voor alle handhavingswerkzaamheden, maar met een focus op ondermijning en georganiseerde criminaliteit. De ondermijningsboa loopt voorop in de strijd tegen criminele netwerken en georganiseerde misdaad.
• Controles bij bedrijven, horecaondernemingen en garageboxen. Deze controles vinden veelal periodiek plaats, maar ook ad hoc als signalen om actie vragen. Signalen kunnen komen vanuit de maatschappij, politie, CCV of collega-handhavers. Ook kan je als ondermijningsboa zelf signaleren en besluiten te gaan controleren.
• Rapportages opstellen van je uitgevoerde controles en werkproces. Je bereidt samen met je team en ketenpartners controlemomenten voor, maakt daar rapportages van, en op basis van hetgeen er aangetroffen wordt, zal er een vervolgactie gepland worden. Hierbij schakelt de boa met de keten om op te halen wat nodig is.
• Signaleren van ondermijnende criminaliteit. De ondermijningsboa is proactief in het signaleren en het muteren van waarnemingen. Ze gaan op pad in de wijk, het centrum en de bedrijventerreinen om waar te nemen en te letten op indicaties van ondermijnende criminaliteit.
• Casuïstiek. De boa behandelt zelf casuïstiek en bouwt een dossier op. Dit wordt wanneer nodig gedeeld met de keten op het moment dat er actie gevraagd wordt.
• Informatiepunt voor collega’s op het vlak van ondermijning en een vraagbaak binnen de gemeente voor iedereen die te maken krijgt met ondermijnende activiteiten.
• Schakel tussen de afdeling Veiligheid en Handhaving en de andere afdelingen van de gemeente daar waar ondermijning hun werk raakt. Ook is de ondermijningsboa de ketenpartner en het aanspreekpunt voor organisaties zoals politie, veiligheidsregio, CCV, PVO en RIEC.

Toezicht houden op ondermijningsignalen

Het is zeker geen gemakkelijke opgave. Je moet als boa toezicht houden op veel verschillende gebieden, zoals; horeca, taxi’s, buitengebieden, prostitutie, DOR, industrieterreinen en spookbewoning (en nog veel meer). Je moet overal zichtbaar en onzichtbaar aanwezig zijn, overal controleren en samen met je collega’s werken aan de veiligheid en leefbaarheid van jouw gemeente. Als ondermijningsboa moet je dan ook echt je mannetje of vrouwtje staan. Het is een baan die veel van je vraagt, maar ook veel voldoening kan schenken door resultaten te boeken.

Nog lang niet alle Nederlandse gemeenten hebben ondermijningsboa’s in dienst en er zijn veel ontwikkelingen op dat gebied. Zeker nu ondermijning meer en meer een belangrijk focuspunt wordt bij veel gemeenten. Wij verwachten dan ook dat er de komende tijd door meer gemeenten vraag zal zijn naar goed opgeleide ondermijningsboa’s als specialist en wij hebben respect en waardering voor iedereen die dit beroep oppakt om de strijd aan te gaan met georganiseerde criminaliteit.

De wereld van… De ondermijningsboa van Amersfoort

Wil je meer verdieping en ben je nieuwsgierig naar het dagelijks werk van een ondermijningsboa? Luister dan naar onze podcast: De wereld van… In de podcast interviewen wij de ondermijningsboa van gemeente Amersfoort over zijn dagelijks werk en wat dat betekent voor gemeente en maatschappij. Ook geeft hij tips voor iedere gemeente die wil beginnen met een cluster ondermijning en praat hij je bij over waardoor ze succesvol zijn in Amersfoort. De podcast luister je hier via Spotify.

Hoe wij de ondermijningsboa’s van Nederland helpen

Wij trainen op de Falcon Academie alle boa’s en dus ook ondermijningsboa’s. Van RTGB tot specialisaties zoals wijkgericht werken, ondermijning signaleren of de werken aan weerbaarheid. Wij adviseren gemeentelijke handhavingsteams over hun formatie, werkprocessen en helpen ze verder te ontwikkelen en professionaliseren. Heb jij een vraagstuk op het gebied van handhaving en ondermijning? Neem gerust contact op met een van onze adviseurs voor een maatwerkoplossing. Wij denken, helpen en werken mee bij handhavingsteams door heel Nederland. Kennismaken, kop koffie of direct aan de slag? Mail naar relatiebeheer en wij staan voor je klaar.