Steeds meer gemeenten krijgen te maken met soevereine inwoners, volgens de AIVD zijn dit er al enkele tienduizenden, maar hoe pak je dit aan? Hoe je omgaat met soevereine burgers is een vraagstuk waar steeds meer gemeenten tegenaan lopen. Eerder dit jaar heeft de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) een fenomeenanalyse uitgebracht over de soevereinbeweging in Nederland.

Wanneer beschouwd iemand zich als soeverein?

Soevereine personen zijn individuen die geloven dat zij niet gebonden zijn aan de wetten en regelgeving van de staat waarin zij leven. Zij beschouwen zichzelf als autonoom en niet onderworpen aan het gezag van de overheid. Deze overtuigingen kunnen voortkomen uit interpretaties van obscure juridische documenten, complottheorieën, of ideeën over natuurlijk recht. Soevereine personen kunnen zichzelf bijvoorbeeld als ‘soeverein burgers’ of ‘vrije mensen’ beschouwen, en kunnen proberen hun status te legitimeren door middel van eigen interpretaties van juridische termen en procedures. Volgens de NCTV zijn soevereine personen in te delen in 3 categorieën[1]:

1.     Autonomen of soevereinen die streven naar verandering binnen het bestaande systeem.

Deze individuen en groepen erkennen de legitimiteit van de staat en haar wetten, maar wensen deze te hervormen of te verbeteren vanuit een kritische houding. Zij kunnen bijvoorbeeld gebruik maken van juridische middelen, lobbyen voor beleidsveranderingen, of deelnemen aan vreedzame protesten om hun doelen te bereiken. Hun streven naar verandering is geworteld in een geloof in de mogelijkheid van progressie binnen de bestaande institutionele kaders.

2.     Soevereinen die de legitimiteit en geldigheid van het huidige systeem volledig ontkennen en zich daar actief aan onttrekken.

Voor hen vertegenwoordigt de staat een entiteit die geen autoriteit over hen uitoefent, en zij proberen zichzelf te bevrijden van haar greep. Deze individuen kunnen bijvoorbeeld weigeren belastingen te betalen, zich terugtrekken uit overheidsdiensten en voorzieningen, of zichzelf uitroepen tot ‘soeverein burger’ in een poging om buiten de wettelijke bepalingen te opereren. Hun acties zijn gericht op het vestigen van een eigen ‘soevereine’ status en het minimaliseren van de invloed van de staat op hun leven

3.     Individuen en groepen die zich actief verzetten tegen het huidige systeem, waarbij geweld soms een middel is om hun doelen te bereiken.

Deze anti-overheidsextremisten zien de staat als een onderdrukkend regime dat omvergeworpen moet worden, en zijn bereid geweld te gebruiken om dit te realiseren. Hun acties kunnen variëren van sabotage en vandalisme tot terroristische daden gericht tegen overheidsinstanties en symbolen van het establishment. Voor hen is het verzet tegen het systeem een strijd van leven en dood, waarbij geweld gerechtvaardigd wordt als een middel om hun ideologische doelen te bereiken.

Hoe ga je ermee om?

Volgens ons is het niet de vraag hoe je soevereine mensen moet aanpakken als gemeente, maar eerder: hoe ga je ermee om? Dit subtiele verschil is van essentieel belang. Hoewel sommige wetten overtreden worden en het soms nodig is om vanuit het veiligheidsperspectief op te treden en de wet te handhaven, liggen er vaak diepgewortelde oorzaken en problemen onder het soevereine gedachtegoed van deze individuen. Dit komt vaak voort uit een gebrek aan vertrouwen en wantrouwen in de overheid. Hier kan de gemeente een verschil maken door te streven naar herstel van vertrouwen. Dit kan bereikt worden door open dialoog en begrip, zonder te oordelen maar te proberen te begrijpen en te zien waar hulp geboden kan worden.

Voor een gemeenteambtenaar is het van essentieel belang om ook de zorgen en pijn te begrijpen die hebben geleid tot de ontwikkeling van het soevereine gedachtegoed. Vaak liggen er zeer legitieme zorgen en kritiek ten grondslag aan de standpunten van soevereinen, voortkomend uit ervaringen met de overheid en persoonlijke situaties. Het omgaan met soevereine personen vormt een uitdaging voor de gemeente doordat hun overtuigingen conflicteren met de wet en de gevestigde orde.

Multidisciplinaire samenwerking

Mensen met een soeverein gedachtegoed kunnen ernstig in de problemen komen. Denk aan mensen die stoppen met het betalen van belastingen, huur of energierekeningen. Er zijn gevallen bekend van mensen die hierdoor uit hun woning zijn gezet. Daarnaast bouwen mensen schulden op, raken sociaal geïsoleerd of laten hun kinderen niet meer naar school gaan.

Toezichthouders, collega’s aan de balies, bij belastingen of onderwijs: diverse afdelingen binnen de gemeentelijke organisatie kunnen te maken krijgen met deze groep mensen. Het omgaan met soevereine individuen binnen een gemeente vereist een multidisciplinaire samenwerking waarbij verschillende domeinen betrokken zijn.

Het veiligheidsdomein

Als er sprake is van vijandigheid, bijvoorbeeld jegens personen die de overheid vertegenwoordigen, is het belangrijk om contact op te nemen met de afdeling Openbare Orde en Veiligheid. Zij kunnen samen met de politie de mogelijke interventies bespreken. Bij een strafbaar feit is het altijd belangrijk om aangifte te doen bij de politie. Ook kan de soevereine persoon worden aangemeld bij het Zorg- en Veiligheidshuis voor een persoonsgebonden aanpak.

Het zorgdomein

Het aanhangen van het soevereine gedachtegoed kan leiden tot risico’s voor het individu, zoals het stoppen met het betalen van rekeningen met mogelijk uithuiszetting tot gevolg, persoonlijke problemen op diverse vlakken en sociaal isolement. In deze gevallen is het van belang om het zorg- en welzijnsdomein te betrekken.

Tot slot

Veel gemeenten missen kennis van deze problematiek en is er geen volledig beeld. Daarom is het cruciaal om binnen de organisatie zoveel mogelijk signalen, bijvoorbeeld vanuit gestuurde brieven, te herkennen en collega’s bewust te maken van deze ontwikkeling. Verder is het van belang dat elke collega weet hoe ze moeten handelen. Denk hierbij aan het ontwikkelen van beleid of een plan van aanpak.

Hoe kunnen wij helpen?

Wij kunnen met ons brede scala aan producten en diensten bijdragen aan uw aanpak omtrent soevereinen. Denk hierbij aan het schrijven van beleidsplannen, werkprocessen en een plan van aanpak.  Benieuwd wat wij nog verder te bieden hebben?  Neem vrijblijvend contact op met relatiebeheer of een van onze adviseurs.

Bron:

[1] Fenomeenanalyse soevereinenbeweging in Nederland ‘Met de rug naar de samenleving’ | Publicatie | Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid