Geen gemeente is een eiland
Hoe Ouder-Amstel een gerichte aanpak van ondermijning opbouwde
Ondermijning stopt niet bij de gemeentegrens. Wanneer gemeenten de druk op criminele activiteiten opvoeren, verplaatsen die activiteiten zich naar omliggende plaatsen. Voor Ouder-Amstel, de kleinste gemeente in de regio Amsterdam-Amstelland, was dat een reële zorg. De buurgemeenten waren al verder in hun aanpak. Met beperkte capaciteit en de ambitie om ondermijning gerichter aan te pakken, vroeg de gemeente ondersteuning aan Adviesbureau voor Veiligheid en Handhaving (AVH).
Een kleine gemeente in een complexe regio
Ouder-Amstel is de kleinste gemeente binnen de regio Amsterdam-Amstelland, waar zes gemeenten samenwerken op het gebied van veiligheid. Die regionale context maakt het veiligheidsvraagstuk direct groter.
Gemeenten om Ouder-Amstel heen waren al verder in hun aanpak van ondermijning. Dat brengt een risico met zich mee: wanneer daar meer druk ontstaat op criminele activiteiten, kunnen deze zich verplaatsen naar gemeenten waar de aanpak nog minder stevig is ingericht.
Tegelijkertijd was de capaciteit binnen het veiligheidsdomein beperkt. Het team werkte oorspronkelijk met twee mensen, maar door uitval en vertrek was er nog maar één fte actief op het veiligheidsdomein. De gemeente zocht iemand die het domein openbare orde en veiligheid kon versterken en de gerichte aanpak van ondermijning op poten kon zetten. Dat werd de opdracht voor AVH-adviseur Ben Stofbergen.
Van reactieve naar proactieve benadering
Ondermijning was als thema al wel in beeld, maar de manier waarop ermee werd gewerkt, was nog niet uitgekristalliseerd. Daarbij was er de wens om van een reactieve werkwijze naar een proactieve werkwijze te gaan. “Toen ik begon, lag de nadruk vooral op reageren op signalen,” vertelt Ben. “Terwijl je eigenlijk wilt toewerken naar een aanpak waarin je gerichter stuurt en vooruitkijkt.”
Een van de eerste stappen was het aanbrengen van focus. Waar richt je je op als gemeente en hoe organiseer je dat in de praktijk? In plaats van breed op ondermijning te blijven inzetten, werd gekeken naar wat past bij de lokale situatie. “Ouder-Amstel heeft bijvoorbeeld geen grote industrie of sierteeltsector, zoals andere gemeenten in de regio”, zegt Ben. “Dan moet je nadenken: waar zit het risico dan wél?”
Die analyse leidde tot een gerichte keuze: de aanpak van woonfraude. Ben maakte hiervoor een plan van aanpak, waarmee ondermijning concreter en hanteerbaarder werd voor de organisatie. Door die keuze ontstond er niet alleen inhoudelijke richting, maar ook duidelijkheid voor betrokkenen binnen de gemeente en daarbuiten.
Samenwerking organiseren in de praktijk
Daarnaast zette Ben in op het verder bouwen aan de netwerkrelaties. Veel uitvoerende taken zijn bij de gemeente Ouder-Amstel ondergebracht bij een externe uitvoeringsorganisatie. Dat brengt verschillende perspectieven met zich mee.
“Je merkt dat belangen soms anders liggen,” vertelt Ben. “Als gemeente wil je bijvoorbeeld een controle uitvoeren, terwijl de uitvoeringsorganisatie kijkt: hebben we daar op dit moment de mensen voor en past het binnen de planning?” Een groot speerpunt was dan ook het bij elkaar brengen van die perspectieven en het organiseren van een samenwerking die in de praktijk werkt.
Een andere belangrijke samenwerkingspartner vormde het Ondersteuningsteam Amstelland. “Zij ondersteunen gemeenten in de regio met de ondermijningsaanpak. Als kleine gemeente hebben we hier veel aan gehad”, aldus Ben.
Informatiegestuurde aanpak
Voor een breed netwerk aan partners zoals de politie, het Ondersteuningsteam Amstelland en de burgemeester kwam er een kick-off. Met hen werd een gezamenlijke start gemaakt richting een informatiegestuurde aanpak. “Eerst waren er nog weinig signalen,’ vertelt Ben. “We hebben dat echt moeten stimuleren, maar dat is goed gelukt. In 2024 waren er nog maar vijf meldingen via Meld Misdaad Anoniem, in 2025 waren dat er al twaalf.”
De meldingen leidden tot daadwerkelijke resultaten in de aanpak van ondermijning. Ben vertelt over een grote actie op een bedrijventerrein. “We hebben toen een grote hennepkwekerij ontdekt en uiteindelijk ontmanteld. Dat was een grote vangst, die we zonder die signalen niet op het spoor gekomen waren.”
Meebewegen met de dagelijkse praktijk
Naast de opbouw van de ondermijningsaanpak speelde ook de dagelijkse praktijk van openbare orde en veiligheid een rol. Soms vraagt dat om snel schakelen. Zo herinnert Ben zich nog goed dat er de dag voor kerst een melding binnenkwam over een mogelijk risicovol evenement. In zo’n situatie is directe afstemming met partners en ondersteuning van het bestuur nodig. “Het ging om een illegaal evenement, met een aannemelijke kans op ernstige verstoringen van de openbare orde. Dat vroeg om snelle afstemming met de politie en directe ondersteuning van de burgemeester. Uiteindelijk is door ons gezamenlijk ingrijpen het evenement niet doorgegaan en zijn ongeregeldheden voorkomen.”
Een basis die blijft staan
Na een betrokkenheid van ongeveer twintig maanden lag er een stevige basis. Er was inhoudelijke focus aangebracht, er lag een concreet plan van aanpak voor woonfraude en er was een werkende structuur opgezet voor het ontvangen en opvolgen van signalen. Ook het netwerk van samenwerkingspartners was versterkt, van de politie en het Ondersteuningsteam Amstelland tot de uitvoeringsorganisatie en het bestuur.
Naast de inhoudelijke opbouw werd ook gekeken naar de structurele capaciteit van het team. Ben gaf een presentatie bij de gemeenteraad om extra budget vrij te maken voor het veiligheidsdomein. Dat leverde resultaat op: het team groeide van twee naar vier fte. Daarmee werd een stevigere basis gelegd voor de aanpak op de langere termijn.
Samen bouwen aan een werkbare aanpak
De ontwikkeling in Ouder-Amstel laat zien dat een effectieve aanpak van ondermijning niet in één keer ontstaat. Het vraagt om het maken van keuzes, het organiseren van samenwerking en het stap voor stap vertalen van beleid naar uitvoering.
AVH werkte daarin samen met de gemeente aan een aanpak die past bij de schaal en context van de organisatie. Een aanpak die, als het erop aankomt, ook in de praktijk stand houdt.