Vragen en antwoorden over (ondermijnende) criminaliteit

Wilt u meer informatie wat wij uw organisatie kunnen bieden op het gebied van (ondermijnende) criminaliteit? Neem gerust contact op met Lukas Verbiesen.

Lukas Verbiesen Veiligheid en Handhaving
Lukas Verbiesen

Tel: 06 15 24 64 76
Stuur een e-mail

Hoe kunt u uw ondermijningsaanpak doorzetten in deze bijzondere tijd?

Wat nu zichtbaar is, is dat de aanpak van ondermijning op een laag pitje is komen te staan. De prioriteiten bij de gemeenten liggen veelal op het draaiende houden van de crisisorganisatie. Bij de politie wordt momenteel met name prioriteit gelegd op het uitvoeren van de basiswerkzaamheden, zoals het bieden van noodhulp en toezicht houden op de diverse noodverordeningen. Vanuit de ketenpartners zijn er daarnaast interne richtlijnen opgesteld die voorschrijven dat men zoveel mogelijk thuis werkt en contact met mensen zoveel mogelijk vermijdt. Dat laatste is natuurlijk nadelig voor de aanpak van ondermijning, omdat dit veelal gepaard gaat met fysieke (preventieve) controles. Zowel in de fase van beeldvorming, alsook voor interventies. Ook vindt er geen fysiek overleg plaats. Digitaal overleg (zoals via Skype) of telefonisch overleg biedt daarin wel uitkomst. Op die manier kan wel de informatiepositie verder worden ontwikkeld en up to date worden gehouden. Dat is op dit moment belangrijk. Daarin kan men ook alvast met elkaar bespreken welke (lokale) mogelijkheden er kunnen worden benut. Daarbij zal de focus met name op beeldvorming komen te liggen. Interventies kunnen gedaan worden met inachtneming van de maatregelen van het RIVM.

Hoe houdt u de menskracht bij uw ondermijningsaanpak op sterkte?

Het handhaven op de reguliere taken vraagt wat anders van het handhavingsteam. De prioriteit van de inzet van handhaving verschuift naar het brengen van maatschappelijke rust en begrip voor de crisis waar inwoners zich in bevinden. Ons advies is dat de inzet van handhavingscapaciteit verschuift naar het verzamelen van informatie uit de wijk en het aanvoelen van de situatie. Dat wil zeggen dat naleving van de noodverordening prioriteit heeft en de parkeerbon in deze tijd wat minder. Het is essentieel dat het draagvlak van de inzet van handhaving blijft.  

Welke nieuwe ondermijningsvormen zien we ontstaan in deze tijd?

Dat is in deze fase moeilijk te zeggen, vooral omdat de kabinetsmaatregelen nog relatief kort gelden en de operationele werkzaamheden door de ketenpartners veelal een repressief karakter hebben. Waarschijnlijk zal dat op de langere termijn duidelijker gaan worden.

Dr. Eric Bervoets van Bureau Bervoets heeft onlangs enkele mogelijke scenario’s/voorspellingen gedaan van (ondermijnende) criminaliteit in context tot de Coronacrisis. Ook het RIEC Den Haag heeft meegedacht hierin. Samengevoegd komen we tot de volgende, voorlopige voorspellingen:

  • Straathandel/illegale wietverkoop zal stijgen (de coffeeshops met lange rijen hadden aantoonbaar meer voorraad dan de toegestane hoeveelheid overigens, hoe kan dat anders?). In die zin is het verdedigbaar dat het afhalen bij coffeeshops mogelijk blijft. Maar of dat voldoende is om aan de vraag te voldoen?
  • In het verlengde van 1: toename van hennepkwekerijen in woningen en/of bedrijfspanden.
  • Minder sociale controle in de publieke ruimte maar ook minder potentiële slachtoffers en gelegenheidsdaders op straat.
  • In het verlengde van 3: inbraken in kantoren en op bedrijventerreinen nemen toe.
  • Criminaliteit gericht op Corona-angst: bijvoorbeeld via internetcriminaliteit (phishing), telefoonfraude en (reeds gerapporteerd via NOS) babbeltrucs bij ouderen.
  • Stijging van het huiselijk geweld. Mensen zijn nu immers vaker thuis samen, ook in gezinnen waar de spanningen al hoog waren.
  • Er zal wegens uitblijven festivals en feesten veel minder vraag zijn naar recreatieve drugs: snuifcocaïne, XTC, ketamine, etc.
  • Een deel van de drugsverkopers zal overstappen op auto- en/of bedrijfsinbraken.
  • Het ontstaan van een zwarte markt bij gebrek aan goederen door hamsteren. Of je gaat als crimineel zelf hamsteren of specifieke spullen stelen uit bijvoorbeeld een groothandel (zoals toiletpapier).
  • Hetzelfde geldt voor mondkapjes, eventueel aanbieden ‘nepmedicijnen’
  • Inbreken in schoolgebouwen (naast lege kantoren) omwille van pc’s, tablets, etc.
  • Toename cybercrime. Soms uit vandalisme, soms instrumenteel ter verkrijging van buit of geld. Denk aan de afhaalpagina thuisbezorgd.nl die een DDOS aanval heeft moeten doorstaan. De toegenomen thuisbezorging kan/zal ook kansen bieden aan criminelen.
  • Ondernemers zien een kans om medewerkers weer ‘in dienst’ te nemen waardoor fraude met een WW-uitkering ontstaat.
  • Door de toenemende druk bij diverse bedrijven door hoog ziekteverzuim of arbeidsmigranten die terug naar hun land van herkomst keren kan het risico van arbeidsuitbuiting toenemen.
  • Toename van dak- en thuislozen in het publieke domein vanwege beperkte openingstijden en aantallen bedden.
  • Bij bepaalde criminaliteitsvormen zal een daling te zien zijn. Sinds de invoering van de eerste maatregelen om verspreiding van het coronavirus tegen te gaan, is de criminaliteit flink afgenomen. De daling is vooral te zien op het gebied van woninginbraken, fietsendiefstal en zakkenrollerij. Overlast en onrust op straat is juist toegenomen. In België wordt zelfs gemeld dat een afname van criminaliteit van 30% te zien is door de coronamaatregelen. Daar gelden echter wel andere maatregelen dan in Nederland. 

Welke ondermijnende situaties moet u blijven monitoren in deze tijd en welke informatie is daarvoor onontbeerlijk?

Ondermijning is een containerbegrip en voor elke gemeente liggen de prioriteit op verschillende thema’s. Een thema die overal prioriteit heeft is drugshandel en -productie.

Het belangrijkste advies is om nauw contact te blijven houden met elkaar als ketenpartners. Stel daarin vast welke ondermijnende situaties moeten worden gemonitord en verken met elkaar de mogelijkheden om dit te doen. Denk daarbij een politiekoppel die tijdens de uitvoering van hun noodhulp werkzaamheden alert blijven op afwijkende situaties in de openbare ruimte en dit vast leggen. Op die manier wordt er blijvend gewerkt aan een up-to-date informatiepositie, op basis waarvan straks in betere tijden gericht op kan worden ingezet. Ontwikkel ook scenario’s hoe de bekende criminele ‘bedrijven’ hun continuïteit zullen proberen door te zetten, zodat hier tijdig op ingespeeld kan worden.

Welke ondersteuning op ondermijning kunt van het RIEC verwachten in deze tijd? 

Het RIEC adviseert en faciliteert haar partners in de aanpak van georganiseerde ondermijnende criminaliteit. In deze tijd van de crisis kunnen zij partners adviseren over de risico’s en kwetsbaarheden die ontstaan in de uitvoering van de overheidsmaatregelen tegen het Coronavirus. De partners van het RIEC kunnen deze meenemen in hun aan te passen beleid en processen om zo te voorkomen dat ongewenste effecten ontstaan en na de crisis deze ondermijning extra aangepast dient te worden.

Daarnaast is, zoals in deze vraag aangegeven, de werkgroep opgericht om risico’s en kwetsbaarheden in kaart te brengen. 

Wat is de invloed van het coronavirus op de ‘bedrijfsvoering’ van de ondermijnende crimineel en hoe anticiperen zij op deze ontstane situatie?

In West-Europa gebruiken producenten van synthetische drugs, zoals amfetamine en MDMA (xtc-pillen), grondstoffen die veelal in China worden aangekocht (bijvoorbeeld apaan, BMK, PMK, saffrol) en dan via sluipwegen naar Europese havens worden doorgesluisd. Dat zal op de middellange termijn effecten kunnen hebben op de hoeveelheid drugs op de markt en op de prijzen. 

Drugssmokkel binnen Europa wordt door criminele organisaties normaal als een laag risico ingeschat. Als Europese grenzen deels gaan sluiten wordt exporteren van hasj uit Spanje naar Frankrijk en verder, en bijvoorbeeld vervoer van cocaïne uit de havens van Rotterdam en Antwerpen, minder gemakkelijk. 

Sluiting van bedrijven en minder volume in de containerhandel, en dus minder verkeer op de weg, zal het werk voor uithalers van cocaïne van haventerreinen moeilijker en surveillance door politie en Douane makkelijker maken. Zeker als bijvoorbeeld in België door een lock-down mensen binnen moeten blijven. 

Of het aanbod van cocaïne in landen als Peru en Colombia zal afnemen door de coronacrisis is nog afwachten. Als internationaal containertransport af zal nemen dan zal er misschien minder cocaïne gemaakt gaan worden. Want aan voorraadvorming doen grote handelaren zo min mogelijk. Dat is risicovol en daardoor zeer duur. 

Detailhandel van drugsdealers die consumenten per auto of scooter bevoorraden zal in veel landen ook veel meer in het oog gaan lopen, zeker als van een lock-down sprake is.

Bovenstaand verhaal gaat alleen nog over de drugscriminaliteit. Criminelen die zich bezig houden met andere vormen van ondermijnende criminaliteit zullen ongetwijfeld ook de effecten gaan merken van de kabinetsmaatregelen. 

 De crimineel zal moeten gaan nadenken hoe hij of zij de bedrijfsvoering kan aanpassen aan de huidige maatregelen, zodat het niet wordt opgemerkt.  

De financiële steun van het kabinet voor bedrijven is voor hun ook een voordeel. Het valt daardoor niet op dat bijvoorbeeld horecazaken die misschien wel maanden dicht moeten en (zonder afhaalfunctie) met een hoge huur toch gemakkelijk voort blijven bestaan. Bedrijven die zijn opgezet als dekmantel raken niet failliet en vallen door de genoemde financiële steun minder op.

Een mogelijk scenario is ook dat de crimineel gebruik probeert te maken van de overheidsgelden door via de Kamer van Koophandel een bedrijf op te richten en zo aanspraak te maken op de steunpakketten.

Ons advies is om te komen tot een aantal scenario’s waarop ingespeeld kan worden.

Het is in ieder geval in deze fase lastig te voorspellen hoe de criminelen hierop gaan anticiperen. Wel kunnen we op voorhand een aantal uitgangspunten formuleren die op hun van toepassing zijn:

  • Criminelen kennen andere normen en waarden. Ze hebben geen of minder oog voor (de gezondheid van) de medemens.
  • Hun doel is zo veel mogelijk geld verdienen.
  • Zij kijken altijd naar kansen/mogelijkheden binnen een crisis om evenveel of meer geld te verdienen en zijn hiermee de overheid meestal een stap voor. Het gebruiken van (buitenproportioneel) geweld wordt niet geschuwd.
Sterk op inhoud
Jarenlange ervaring
Veelzijdig team
Duurzame verandering

Wie zijn de professionals van AVH?