Nederland bestaat voor maar liefst één vijfde deel uit water: kanalen, sloten, vaarten, grachten, rivieren, meren, plassen en natuurlijk onze Noordzee. Al dat water nodigt uit tot recreatie. En de watersport is dan ook groeiende. Het wordt drukker en drukker op de Nederlandse binnenwateren. En dat merken ook gemeenten. Op veel plaatsen klagen inwoners over hinder van snel varende bootjes en harde muziek. Maar wat kun je daar als gemeente tegen doen? Gemeente Alkmaar zette de afgelopen jaren in op een integrale aanpak en was één van deelnemers van de pilot handhaving op het water. Adviseur Vivianne van Leeuwen ging met hen in gesprek en vroeg zich af wat deze aanpak succesvol maakte.

Wat men tegenkomt in de praktijk

Inwoners ondervinden overlast op het water. Sinds 2018/2019 is een toename in het recreatief vaarverkeer op de wateren van onder andere de gemeente Alkmaar. Deze groei komt mede door het stijgende aantal particuliere bootjes en verhuurbedrijven. Tijdens de coronapandemie zette deze trend door. Waar de ontwikkeling enerzijds bijdraagt aan het recreatieve gebruik van de openbare ruimte, leidt het anderzijds tot toenemende overlast van recreanten voor bewoners en natuur.

Bewoners van onder meer woonboten ervaren hinder van hard varende boten, harde (versterkte) muziek en recreanten die aanmeren op ongewenste plekken en daar aan land gaan waar dit niet is toegestaan. Mede hierdoor raken waterkanten beschadigd en worden broedende vogels verstoord. Daarnaast zorgen (minderjarige) booteigenaren zonder vaarbewijs voor gevaarlijke situaties, omdat zij de regels niet kennen. Ook ontbreekt het regelmatig aan de verplichte uitrusting aan boord. Onder deze zichtbare vormen van overlast ligt wellicht een bredere maatschappelijke trend, namelijk de verharding van gedrag die ook op het water merkbaar is. Het moreel in de watersport lijkt minder sociaal te worden, egoïstischer en individualistischer. Waar vroeger rekening gehouden werd met anderen, lijkt die sociale norm te verdwijnen. Een andere oorzaak is de lage pakkans, omdat minder handhaving en politie aanwezig is. Daarnaast is het gemakkelijker dan vroeger om een boot te huren of te kopen. Dit geeft mogelijkheden voor jongeren en inwoners om zich zo te gedragen.

Van praktijk naar aanpak

Het handhaven van de veiligheid en de leefbaarheid in de openbare ruimte is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeenten en politie. Waar de politie voornamelijk belast is met het handhaven van de openbare orde en veiligheid, vervullen buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s) een belangrijke rol in het waarborgen van de leefbaarheid binnen de gemeente. Deze taken strekken zich inmiddels uit tot het water naar aanleiding van een pilot.

Door deelname aan de landelijke pilot ‘Uitbreiding Bevoegdheden Boa op Water en in Taxibranche’ (VNG, z.d.) heeft gemeente Alkmaar ervaring opgedaan met het inzetten van boa’s voor handhaving op het water. Deze pilot is succesvol gebleken. Sinds 1 augustus 2024 zijn daarom 33 feitcodes uit de Binnenvaartpolitiereglement (BPR), domeinlijst 2 (milieu, welzijn en infra) en 4 (openbaar vervoer) toegevoegd aan domeinlijst 1. Dit betekent dat boa’s uit domein 1 nu bevoegd zijn om ook op en rond het water te handhaven op de specifiek benoemde feitcodes, waaronder niet in het bezit zijn van een geldig klein vaarbewijs, niet de minimumleeftijd hebben bereikt en met een schip in- of uit- of doorvaren waar dat verboden is. Dit maakt gemeenten minder afhankelijk van lokale verordeningen en zorgt voor meer uniforme en landelijke handhaafbaarheid van gedragsregels op het water. Het neemt niet weg dat het nog steeds van belang is om de handhaving op het water ook in de APV vastgelegd te hebben. Daarnaast kan het opgenomen worden in een handhavingsstrategie, zoals gemeente Alkmaar ook heeft gedaan.

Wat kunnen we doen

Voor het tegengaan van de overlast zijn er verschillende mogelijkheden. Effectieve handhaving vereist niet alleen bevoegdheden, zoals nu geborgd is na het succes van de pilot, maar ook de juiste middelen. Daarvoor is het van belang dat de gemeenteraad en de burgemeester de nautische aanpak prioriteert en in de driehoek het belang van de samenwerking tussen handhaving en politie nog extra wordt benadrukt en eventueel bekrachtigd. Gemeenten moeten investeren in geschikte vaartuigen, zoals boten en/of waterscooters. Daarnaast is het noodzakelijk dat boa’s over een vaarbewijs beschikken en adequaat zijn opgeleid, zoals een RTGB-training op het water. Boa’s hebben op het water hebben namelijk met andere uitdagingen te maken ten opzichte van handhaving op het land. Zo is het aanspreken of aanhouden van een overtreder een uitdaging, omdat je er niet zomaar naartoe kunt lopen. Daarbij zijn de veiligheidsrisico’s hoger, zoals bijvoorbeeld het aanhouden en overbrengen van een verdachte.

Een integrale aanpak met actieve samenwerking van de ketenpartners

Een integrale aanpak van overlast op het water vraagt ook om samenwerking met diverse partners, zoals terrein- en gebiedsbeheerders, de waterschappen, de provincie, Rijkswaterstaat, politie, Openbaar Ministerie en Halt. Door actief de samenwerking op te zoeken en elkaars rollen en bevoegdheden goed af te stemmen, ontstaat een krachtig netwerk dat gezamenlijk kan optreden. Een appgroep met boa’s en politie waarin signalen en omschrijvingen van boten worden gedeeld, versterkt bijvoorbeeld de slagkracht. Ook de hulp van inwoners is nodig en zij kunnen een melding maken via de website of bellen naar de gemeente/politie bij overlast. Handhaving kan vervolgens aan de slag met deze signalen.

Als laatste, maar net zo belangrijk, is een preventieve aanpak. Handhaving alleen is niet voldoende, want gedragsverandering begint bij bewustwording. Gemeente Alkmaar heeft om die reden een visiedocument opgesteld, waarin onder andere de samenwerking binnen de gemeente met bijvoorbeeld gebiedsregisseurs, beleidsmakers en afdeling toerisme naar voren komt.  Daarnaast zet de gemeente actief in op preventie. Jaarlijkse promotiedagen, vóór de start van het vaarseizoen, worden georganiseerd op verschillende locaties. Deze dagen bieden de mogelijkheid om voorlichting te geven over de vaarregels, vragen te beantwoorden en het belang van veiligheid en respectvol gedrag op het water te benadrukken. Om de doelgroep te bereiken, wordt actief ingezet op sociale media met quizvragen en informatieve content over vaarregels.

Concrete acties

Kortom, maak de gemeenteraad bewust van de problematiek en de oplossingsrichting en prioriteer de nautische handhaving binnen de driehoek.

1. Zorg daarmee voor bestuurlijke borging en een heldere rolverdeling tussen handhaving en politie.
2. Investeer in opleiding en middelen voor boa’s. Denk hierbij aan vaarbewijzen, vaartrainingen en geschikte vaartuigen.
3. Bevoegdheden zijn geborgd via de pilot, dus boa’s domein 1 kunnen en mogen handhaven. Leg ter aanvulling regelgeving vast in de APV en borg het beleid en de samenwerking met een visiedocument en een handhavingsstrategie.
4. Versterk de samenwerking met ketenpartners door kennis te delen en gezamenlijke actieplannen te ontwikkelen.
5. Zet in op preventiecampagnes, waarbij fysieke aanwezigheid wordt gecombineerd met een online aanpak.

Hiermee wordt ingezet op bewustwording en educatie om gedragsverandering teweeg te brengen. Door deze aanpak structureel te herhalen, wordt ook de nieuwe generatie booteigenaren goed geïnformeerd. Uiteindelijk draait het om de combinatie van aan de voorkant aanwezig zijn, aanwezig zijn op het water en consistent handhaven.

Hoe kan AVH helpen?

Voor veel gemeenten betekent dit dat er gekeken moet worden naar beleid, processen en handboeken. Want nu nautisch handhaving aan de orde van de dag is moeten we onze boa’s helpen dit op een professionele en goede manier uit te voeren door ze te voorzien van de juiste ondersteuning. Hiermee kan AVH ondersteunen, wij hebben uitgebreide ervaring met implementeren van handhavingsprocessen. Wil je meer weten? Informeer geheel vrijblijvend via een van onze adviseurs of via relatiebeheer, maar een beller is sneller!

Bronnen:

VNG. (z.d.). Uitbreiding bevoegdheden boa op water en in taxibranche

Wim Eppinga – gemeente Alkmaar

Disclaimer:

Op de foto staat een collega docent van ons zusterbedrijf Falcon Academie. Zo kunnen wij zowel advies als aansluitende training bieden.