Een veiligheidsinformatie-knooppunt: hoe pak je dat aan?

Het opzetten van een veiligheidsinformatieknooppunt in de gemeente is een mooie stap, maar hoe geef je daar uitvoering aan in de praktijk? Adviseur Lukas Verbiesen geeft zijn visie.

Informatie. Het is een begrip dat al lang bestaat, maar de laatste jaren enorm aan kracht en betekenis heeft gewonnen. Die kracht heeft het te danken aan het feit dat we deel uitmaken van een (steeds sterker wordende) informatiesamenleving. Mensen zoeken, vinden en ontvangen de hele dag informatie via tablets, smartphones en computers. Die toename van digitale prikkels zorgt ervoor dat we steeds meer en sneller worden geïnformeerd en aan kennis winnen, waardoor ons verwachtingspatroon ook groeit. We hoeven niet meer fysiek naar de supermarkt, kunnen appen met de huisarts en studeren online. Voor de overheden heeft dit ook gevolgen. De samenleving verwacht van hen ook moderne dienstverlening: snel en digitaal waar mogelijk, persoonlijk op maat waar nodig. Dit betekent dat overheden hun informatievoorziening en dienstverlening anders inrichten.

DIGITALE AGENDA
Gemeenten hebben de afgelopen jaren een beweging in gang gezet die de kracht en de kwaliteit van het lokaal bestuur in de informatiesamenleving moet vergroten. De ambities worden beschreven in de Digitale Agenda 2020:

  • Open en transparant in de participatiesamenleving
  • Werken als één efficiënte overheid
  • Massaal digitaal, maatwerk lokaal

De Agenda is volgens eigen zeggen primair een beweging met een ideaal: samen op weg naar gemeenten die volop in de informatiesamenleving staan. Daarnaast is het ook een werkwijze en een projecten-portfolio om dat ideaal dichterbij te brengen. Bij de eerste ambitie speelt informatie een centrale rol, waarbij datagestuurd (ook wel informatiegestuurd) werken en innovatief denken belangrijke aspecten vormen. Ook is er een viertal praktijk- beproevingen gestart, om te verkennen of innovaties opgeschaald kunnen worden. Eén daarvan is het zogehetenVeiligheidsinformatieknooppunt (VIK).

Het opzetten van een informatieknooppunt in de gemeente is een mooie stap, maar hoe geef je daar uitvoering aan in de praktijk? In dit artikel geef ik mijn visie daarop.

STRUCTUUR, INNOVATIE, SAMENWERKEN EN LEF
Bij het opzetten en borgen van een informatiepositie door een informatieknooppunt vormen een aantal aspecten de basis.

  1. Structuur en inhoud
  2. Uniformiteit: één informatieknooppunt
  3. Mindset

1. Structuur en inhoud
Allereerst is het belangrijk dat het knooppunt een duidelijke structuur heeft. Het team zal minstens moeten bestaan uit een informatieanalist, een informatiemakelaar, een teamleider en een juridisch medewerker.

Informatieanalyse & informatiemakelen
Wanneer men over informatie spreekt wordt de term analyse ook vaak genoemd. Door de toenemende stroom van informatie is het belangrijk dat informatie zorgvuldig wordt geanalyseerd, zodat daar doeltreffend op gestuurd kan worden. Informatieanalyse is echter meer dan alleen maar het rekenkundig verwerken van informatie. Het kan in zijn aard omschreven worden als een ‘adviesproces’, waarbij een analist op basis van informatie gevraagd en ongevraagd (structureel) advies geeft. Met andere woorden: de analist verzamelt, interpreteert, duidt en geeft advies.

Maar daar stopt het niet. Een informatieanalist kan in een informatieknooppunt niet zonder informatiemakelaar en vice versa. De rol van de makelaar is een rol die veelal wordt onderschat of zelfs niet wordt erkend. De informatiemakelaar zorgt ervoor dat de informatie intern actueel en geordend blijft. Ook de relevantie is een aspect waar de makelaar op let, waarbij het uitganspunt ‘need to know’is en niet ‘nice to know.’ De informatiemakelaar zorgt op zijn of haar beurt ervoor dat er een informatiepositie wordt gecreëerd, deze wordt geborgd en onderhouden en verder kan worden uitgebouwd.

Het zorgen voor een samenwerking (lees: delen van informatie) met ketenpartners is daarbij erg belangrijk. Zowel de informatieanalist als de informatiemakelaar zijn onmisbare schakels in het VIK.

Zachte versus harde informatie
Informatie valt te verdelen in twee categorieën: zacht en hard. Harde informatie is doorgaans afkomstig uit informatiesystemen van de politie, de belastingdienst en/of gemeentelijke diensten, maar kan ook aangeleverd worden door private partijen als energieleveranciers. Zachte informatie is informatie dat wel aanwezig is, maar niet in een informatiesysteem staat. Het wordt ook wel ‘straatkennis’ genoemd. Een voorbeeld hiervan is een burger die belangrijke informatie weet, maar dit om de een of andere reden nooit heeft gemeld. Zachte informatie is zeer relevant in relatie tot veiligheidsthema’s als ondermijning of radicalisering. Het biedt een belangrijke schakel in het richting geven of duiden van harde informatie. Voor de gemeente kunnen handhavers daar een belangrijke rol in spelen, doordat zij momenteel de ‘ogen en oren op straat’ zijn en kunnen voorzien in de basis puzzelstukken met betrekking tot die eerdergenoemde veiligheidsthema’s. Dit kan onder andere door regelmatig het contact te leggen met bedrijven, partners en burgers tijdens de uitvoering van hun taak.

Voor je informatiepositie is het belangrijk om de harde en zachte informatie bij elkaar te brengen.

De meest relevante informatiebronnen zijn:

  • Open bronnen
  • Gesloten bronnen
  • Ketenpartners
  • Burgers & bedrijven (rechtspersonen)
  • Zelfstandige inwinning (denk aan boa’s)

2. Uniformiteit: één informatieknooppunt
Het is van belang om één informatieknooppunt te hebben binnen de organisatie. Op deze manier wordt voorkomen dat men op dat gebied langs elkaar werkt, informatie gemist wordt en er ‘eilandvorming’ ontstaat. Het hebben van één goede informatiepositie draagt bij aan de betrouwbaarheid en professionaliteit van de gemeente.

In context tot het thema ondermijning werd bijvoorbeeld door verschillende gesprekspartners, in een onderzoek door de Inspectie Veiligheid en Justitie naar de aanpak hiervan door de RIEC’s, het belang van een goede interne informatiepositie van de gemeenten onderstreept. Dit is uiteindelijk ook vertaald naar een aandachtspunt, met name voor kleinere gemeenten. Zowel de bestuurlijke als de geïntegreerde aanpak zijn in belangrijke mate afhankelijk van de informatiepositie van gemeenten. Zo draagt een goede informatiepositie bij aan het vergroten van de weerbaarheid van gemeenten en daarmee aan de effectiviteit van de bestuurlijke aanpak. Maar het draagt ook bij aan de kwaliteit van signalen die door gemeenten bij het RIEC worden ingebracht en ondersteunt het snel en goed tot casus kunnen opwerken van signalen die door andere partners worden ingebracht. Tevens draagt een goede informatiepositie bij gemeenten bij aan de kwaliteit van ondermijningsbeelden.

3. Mindset
Tot slot is het belangrijk dat de mindset klopt. Belangrijke onderdelen hiervan zijn innovatief denken (out of the box) en de samenwerking te blijven zoeken.

Een concreet voorbeeld hiervoor is informatiegestuurd werken. Het vergt een bepaalde mindset van de medewerker om anders te kijken naar zijn/haar omgeving en qua werkhouding pro-actiever te worden. Zowel in het verzamelen, vastleggen als delen van informatie. Daarnaast is het te allen tijde van belang niet te snel tevreden te zijn met wat je hebt en je regelmatig af te vragen hoe het nog beter kan. Een goede informatiepositie bouw je deels zelf op. Hiervoor ben je voor een belangrijk deel ook afhankelijk van je ketenpartners. Het is in dat opzicht dus zeer relevant om je eigen informatie actief te delen en regelmatig (lees: structureel) contactmomenten met de ketenpartners te hebben. Tot slot, en niet geheel onbelangrijk, vergt het werken met informatie en het opbouwen/borgen van je informatiepositie een gezonde dosis lef. Mijn advies is om niet te veel te twijfelen en eerder te ‘doen’, maar wel legitiem en proportioneel.

Adviseur Lukas Verbiesen Veiligheid en HandhavingLukas Verbiesen is werkzaam als adviseur bij AVH. Hij heeft binnen de overheid veel ervaring opgedaan op het gebied van intelligence. Voor het onderzoeken van uw informatiepositie, maar ook voor begeleiding bij eventuele veranderingen hieromtrent kan hij u van dienst zijn. Interesse? Neem contact op met Lukas:
lukas@veiligheidenhandhaving.nl of 06-51246476.