Boa visie 2025: eigen kracht en zelfstandigheid

Het is 2020. Tijd om te reflecteren op de 9 randvoorwaarden uit de boa visie 2020 en om bouwstenen aan te leveren voor 2025. Dit artikel geeft een eerste aanzet.

‘Handhaving sterk in de openbare ruimte; omdat de burger dat van ons verwacht’ is de titel van de visie die de VNG in 2016 publiceerde. Inmiddels zitten we in het jaar 2020. Tijd om te reflecteren op de negen randvoorwaarden uit deze visie en om bouwstenen aan te leveren voor de boa visie 2025. Dit artikel geeft een eerste aanzet.

De 9 randvoorwaarden van de boa visie 2020

In de visie boa 2020 worden 9 randvoorwaarden beschreven. Dit zijn:

  1. Ontwikkelen van een strategische visie en het nadenken over de daaruit voortvloeiende taken en bevoegdheden.
  2. Op kunnen treden tegen lichte verkeersovertredingen.
  3. De lokale driehoek moet gaan over het toekennen van de geweldsbevoegdheid en de geweldsmiddelen.
  4. Horizontale samenwerking met politie op basis van gelijkwaardigheid.
  5. De term operationele regie in de samenwerking met de politie verdwijnt.
  6. Informatiedeling en toegang tot informatie(systemen) politie en handhaving.
  7. Meer aandacht voor gespreks- en benaderingstactieken.
  8. Alle gemeenten in Nederland gebruiken het VNG-modeluniform.
  9. Benodigde vaardigheden worden opgenomen in het functieprofiel en de aanstellingsprocedure wordt vereenvoudigd.

Reflectie: een verrassende wending

In de inleiding op de visie boa 2020 staat: een handhaver is “zichtbaar aanwezig in de openbare ruimte. Hij stimuleert mensen om zich aan de regels te houden en zo bij te dragen aan een plezierige woonomgeving. Hij is een extra paar ogen en oren voor de gemeente, voor de politie, voor jeugdwerkers, voor sociale wijkteams”.

Op basis van deze beschrijving en de eerdergenoemde negen randvoorwaarden wordt het tijd om nu, begin 2020, de vraag te stellen: ‘hoe ver zijn we?’ Onze conclusie is dat er flinke stappen zijn gezet op de randvoorwaarden uit de visie boa 2020. Tegelijkertijd zien we dat handhavingsteams een hele andere én eigen ontwikkeling zijn ingegaan.

Vanuit onze adviespraktijk zien we dat de afgelopen jaren het handhavingsdomein grote ontwikkelstappen heeft gezet. Gemeenten werken toe naar taakvolwassen teams die professioneel en vanuit een goede informatiepositie uitvoering geven aan de handhavingstaken. Met name bij grote en middelgrote gemeenten zien wij deze professionalisering.

De volgende inhoudelijke thema’s vormen in deze ontwikkeling wel de top 5:

  1. Wijkgericht werken en contact met burgers en ondernemers, waarbij veel aandacht is voor het gesprek en gastheerschap.
  2. Integrale handhavers met in toenemende mate specialisaties op jeugd, ondermijning etc.
  3. Groeiende focus op preventie in plaats van repressie.
  4. Opbouw van informatiegestuurd handhaven en het opbouwen van een eigen informatiepositie.
  5. Het imago van handhavers dat in positieve zin groeit (o.a. door TV programma‘s).

Opvallend is dat deze thema’s vooral zijn gericht op de ‘eigen’ ontwikkeling. De randvoorwaarden uit de visie gaan met name over thema’s die breder zijn dan deze ‘eigen’ ontwikkeling. Voorbeelden hiervan zijn: de uitbreiding van de domeinlijsten, de samenwerking met de politie die nog steeds onder druk staat en de lopende discussie over de toekenning van geweldsmiddelen. Juist deze thema’s hebben tot nu toe beperkt geleid tot concrete aanpassingen en daardoor mogelijkerwijs deze ‘eigen’ ontwikkeling gestimuleerd.

De afgelopen jaren zijn veel gesprekken gevoerd en hebben de nodige documenten over de samenwerking met de politie het licht gezien. De samenwerking wordt door veel gemeenten nog steeds als één van de belangrijkste ontwikkelingen genoemd. Ook de discussie over geweldsmiddelen is volop gevoerd. De contouren voor mogelijke oplossingen worden zichtbaar, maar concrete stappen zijn nog niet gezet. Ook de aanpassingen aan de domeinlijsten zijn ontwikkelingen van lange adem en staan nu aan het begin van enkele pilots.

Thema’s als communicatie, vaardigheden en de persoonlijke ontwikkeling van handhavers zijn wel centraler komen te staan de afgelopen jaren. Hier komt scherp naar voren dat gemeenten zelf de regie hebben gepakt over de ontwikkeling en professionalisering van handhavingsteams en de schuchterheid hebben afgeworpen als van velen afhankelijke uitvoerder. Deze conclusie is zeker van toepassing op diverse grote en middelgrote gemeenten; kleine(re) gemeenten zien wij in veel mindere mate deze ontwikkelingstappen daadwerkelijk zetten.

Een onderwerp dat in deze reflectie niet gemist mag worden is die van de toename van geweld en agressie en de discussie over de toekenning van geweldsmiddelen. De discussie spitst zich vaak toe op die van geweldsmiddelen, maar is in feite vele malen breder en vraagt in de eerste plaats aandacht en gesprek over de mate van agressie en geweld op straat en de relatie met de ontwikkeling en het takenpakket van de handhavers.

Onze bouwstenen voor de boa visie 2025

Wat zijn dan bouwstenen voor de boa 2025? Kern van de nieuwe visie is wat ons betreft: uitgaan van eigen kracht en zelfstandigheid.

De in de reflectie genoemde ontwikkeling zal zich nog krachtiger voortzetten. Gemeenten zijn volop bezig met de ontwikkeling en professionalisering van handhavingsteams op basis van eigen politiek-bestuurlijke wensen.  Ten opzichte van de afgelopen jaren is het dan vervolgens nog maar de vraag of samenwerking met de politie op deze manier nog zo’n issue blijft. Door de eigen groei neemt de vanzelfsprekendheid van samenwerking toe en krijgt het vraagstuk op zijn minst een fundamenteel ander karakter.

Als uitwerking van deze nieuwe visie dragen wij de volgende zes bouwstenen aan:

1.Versterking van het wijkgericht werken en het oppakken van wijkgerichte (politie)taken
De positie van handhavers in de wijk zal groeien. Handhaving zal meer en meer de ogen en de oren zijn in de wijk en weten wat er speelt. Gecombineerd met de steeds uitgebreidere bevoegdheden wordt hier de functie van wijkagent benaderd. Wijkgerichte (politie)taken, zoals verwarde personen, jeugd, verkeersovertredingen, bijzondere wetten belanden op het bordje van de handhaver.

2. Oplossingsgericht handhaven door de juiste inzet van bestuurlijke instrumenten op basis van een goede informatiepositie.
Centraal staat een heldere focus op de gewenste situatie in de wijk/de gemeente. Om dit te bereiken staan onder andere de volgende twee thema’s centraal:

  • een goede informatiepositie op basis van dat gestuurd werken.
  • zicht op de gewenste situatie en goede informatie leiden tot een preventieve aanpak.

3. Krachtige verbinding tussen de domeinen veiligheid en handhaving
Handhavingsteams groeien als uitvoerders van het lokale veiligheidsbeleid en handhavers ontwikkelen zich tot de veiligheidsmakelaars in de wijk, waardoor de effectiviteit van het lokale veiligheidsbeleid toeneemt.

4. Grote versus kleine handhavingsteams
Een belangrijke vraag voor de aankomende periode in Handhaving Nederland wordt: hoe verbreden we de professionalisering naar gemeenten met kleine(re) handhavingsteams en minder middelen? Wij zien hier mogelijkheden in het aangaan van slimme coalities om de kwaliteit te vergroten. Diverse voorbeelden zijn hier al voorhanden, maar worden steeds noodzakelijker. Het hoe zal sterk afhangen van lokale wensen en mogelijkheden.

5. Versterking van het team; versterking van de keten
Deze ontwikkeling vraagt steeds meer aandacht voor teamontwikkeling. Uiteindelijk is het straatwerk waar je in verschillende situaties kunt belanden die vragen om vertrouwen in elkaar en het elkaar goed blijven informeren. Een sterk team geeft handhaving ook een stevige positie als eigen vakgebied en in de keten. Gezien de complexe vraagstukken waar handhavers voor staan is ketensamenwerking een belangrijk middel voor duurzame oplossingen.

6. Creëren van budget
Ontwikkelen betekent ook investeren. Juist voor kleine(re) gemeenten ligt dit niet zomaar voor de hand. Aan de ene kant betekent dit dat landelijk gekeken moet worden naar een hogere toedeling van rijksgelden om invulling te geven aan de handhavingsorganisatie. Aan de andere kant liggen er mogelijkheden door inkomsten van boetes en naheffingsaanslagen ten goede te laten komen aan de ontwikkeling van handhavingsteams. Zo komen er ook mogelijkheden voor kleine(re) gemeenten.

Kortom

Al met al zien we dat gemeenten verrassend genoeg zelf de regie gepakt hebben op de professionalisering van het handhavingsdomein. Deze ontwikkeling zien wij de aankomende jaren doorgaan. Gemeenten gaan op basis van eigen kracht en zelfstandigheid de handhavingsteams professionaliseren. In deze ontwikkeling zullen nog diverse vraagstukken de revue passeren, zoals de bouwstenen ook al aanreiken.

Ziet u aanvullende thema’s of ziet u een andere koers ontstaan? Laat het ons weten en reageer via info@veiligheidenhandhaving.nl of 085 – 401 64 09! Wij denken ook graag met u mee over een visie op handhaving en zien het als een uitdaging om samen met u de vraagstukken op te pakken.

Evert van de Pol Veiligheid en Handhaving
Dit artikel is geschreven door adviseur Evert van de Pol.