Bouwen op de restanten van de avondklokrellen 

Vanuit de samenleving kwam ook veel organisatiekracht, verbinding en creativiteit als reactie op de avondklokrellen. Welke kansen biedt ons dat?

Op 23 januari ging de avondklok in. Een historisch moment in de Nederlandse geschiedenis. Zeker met de daaropvolgende demonstraties, rellen en plunderingen. De schade en verontwaardiging waren groot. Maar er was ook nog iets anders te zien, namelijk veel organisatiekracht, verbinding en creativiteit als reactie op die rellen en vernielingen 

Het is belangrijk om te analyseren hoe deze heftige reactie op de avondklok kon ontstaan. Welke groepen waren er bij betrokken en waarom liep het op sommige plekken zo uit de hand. Deze inzichten kan de veiligheidsketen helpen om in de toekomst een soortgelijke situatie te voorkomen. Dat is een blik op de oorzaken. Aan de andere kant is het van belang om door te pakken op de gevolgen en de reactie op de rellen. De reactie vanuit de samenleving biedt namelijk op korte termijn kansen om soortgelijke incidenten in de toekomst te voorkomen. Een paar van die kansen zal ik in dit artikel belichten 

De volgende ochtend

Zondagochtend 24 januari, de ochtend na de rellen is de rust wedergekeerd. Stadsbewoners komen naar buiten met bezems om de gemeentereinigers, glaszetters en ondernemers te helpen. Er zijn crowdfundingsacties gestart voor gedupeerden.  Ook stonden mensen op om hun stad en wijk te beschermen tegen nog zo’n avond van plunderingen. Dit toont de afkeer tegen hetgeen is gebeurd. Daarnaast laat het zien dat mensen bereid zijn hun solidariteit te tonen naar de ondernemers en zich in te zetten voor de veiligheid van hun eigen stad, wijk of buurt. Dat is een belangrijk goed en iets waarop je keten verder kan bouwen. Deze positieve houding vanuit de buurt zijn mooie haakjes voor verdere ontwikkeling van de wijkaanpak, wijkgericht werken, burgerparticipatie en noaberschap. Een eenvoudig haakje is een bedankje en een luisterend oor om te horen wat er nog meer leeft in de wijk. Dit kan leiden tot kleine praktische verzoeken om de leefbaarheid te vergroten. 

De voetbalsupporter als pilaar in de wijkaanpak?

Bijzonder was het om te zien hoe supporters en boeren zich in diverse steden aanboden om politie te ondersteunen in het beschermen van winkels en ziekenhuis. Te meer als je bedenkt dat deze partijen soms tegenover de politie staan.  

 Zo’n aanbod kost je als politie en gemeente op dat moment veel tijd en werk om het in goede banen te leiden. Dit biedt tegelijk ook opening voor een dialoog wanneer het weer rustig is. Niet over het vieren van het toekomstig kampioenschap en nieuw stikstofprotest (of misschien ook wel), maar vooral over hoe die organisatiekracht, het kameraadschap en het hart voor de stad gebruikt kan worden voor positieve projecten in de stad.  Uit de dialoog zal snel blijken dat deze partijen dezelfde goede bedoeling hebben met de stad en de inwoners als de instanties zoals gemeente, politie en welzijnswerk. Vanuit die gemeenschappelijke deler en deze positieve ervaring moet toch veel moois te bouwen zijn. Suggesties om met deze groepen over in gesprek te gaan: 

  • Bied een luisterend oor naar wat er leeft en de kansen die zij zien voor wijkverbetering; 
  • Het organiseren van kleinschalige, vrijwillige opknapacties in de wijk. Het zijn vaak goed georganiseerde doeners. Zet ze in hun kracht; 
  • Breng vraag en aanbod van stage en werk samen voor jongens en meiden die door hun verleden (opleiding, strafblad, gedrag, verslaving) niet makkelijk aan de bak komen;  
  • Rolmodel in jeugd- en wijkproblematiek. In deze groepen barst het vaak ook van de rolmodellen. Jongens met een harde leerschool, die uiteindelijk een andere keuze hebben gemaakt zijn goed in te zetten in een jeugdaanpak. 

Sociaal rendement betaalt zich uit

In andere plaatsen zag je de kracht van eerder opgebouwde netwerken. Wijkteams van politie, jongerenwerkers, jeugdboa’s et cetera die al dan niet met actieve buurtouders en betrokken ondernemers de straten op gingen. Of via de digitale wegen in gesprek gingen met de jongeren en andere potentiële onruststokers in hun wijk. Op die manier bleef in veel steden en wijken de schade beperkt. Ook bij het opruimen werden de vaste wijkinitiatieven aangevuld met mensen die zich daar spontaan bij aansloten. Dit leidde weer tot een kettingreactie van bedankjes, zoals in Eindhoven. 

Het was mede mogelijk door de investering van afgelopen jaren in de sociale netwerken in die wijken, vaak als onderdeel van een wijkaanpak of buurtparticipatie. Deze investering, ofwel het sociaal kapitaal, heeft zich nu uitbetaald. Maar zoals elke belegging geldt dat behaalde winsten in het verleden geen garantie zijn voor de toekomst. Het blijft nodig om te investeren in de relatie met de wijk. Grijp dus de onrust aan om met de wijk te werken aan dat sociale kapitaal. Misschien zijn er wel nieuwe partijen opgestaan in de wijk, zoals de supporters. Bij beleggen is het altijd goed om te spreiden. Blijf dus investeren in die mooie groeifondsen in de wijk. Zet daarbij kleine, concrete stappen. Vier de tussentijdse successen door die groeifondsen te laten zien. Dat trekt letterlijk en figuurlijk nieuwe investeerders aan.  

Digitaal in verbinding met de wijk

De rellen konden mede zo snel escaleren omdat mensen in de vele groepen op de socialmediakanalen elkaar informeerden en opriepen tot actie en rellen. Dit was ook te zien bij de onrustige momenten in 2020 zoals in augustus op Kanaleneiland in Utrecht of de Schilderswijk in Den Haag. Echter, politie, welzijnswerk en anderen partijen zijn ook steeds actiever op deze kanalen. Niet alleen om te signaleren maar ook om te communiceren en te reageren. Niet alleen was de politie (en gemeente en de handhaving) zo al deels voorbereid. Via diezelfde social media werd door jongerenwerkers et cetera opgeroepen andere keuzes te maken. Mede de oproep via deze kanalen heeft ertoe bijgedragen dat het in veel plaatsen (naar verhouding) rustig bleef. Het toont aan dat het belangrijk is om als professionals ook via de digitale netwerken in verbinding te staan met de doelgroepen in de wijk.  

Gewoon een bakkie koffie drinken

Het meest positieve voorbeeld liet de veiligheidsketen in Leiden zien. Op social media werd in diverse groepen een oproep gedaan om samen koffie te drinken. Dit was in veel gemeentes een voorbode tot ongeregeldheden. Politie, handhaving en de burgemeester van Leiden zijn op de uitnodiging ingegaan door met statafels en koffiebekers naar de afgesproken plek te gaan. Zij gingen daarmee letterlijk de dialoog aan onder het genot van een bakje koffie. Een eenvoudige, laagdrempelige, maar ook zeer doeltreffende reactie. Het zijn dit soort kleine stapjes die het verschil kunnen maken. 

Ondersteuning nodig bij wijk- of jeugdaanpak binnen uw gemeente? 

Joris Heerkens Veiligheid en HandhavingDit artikel is geschreven door adviseur Joris Heerkens van Adviesbureau voor Veiligheid en Handhaving (AVH). Hij denkt graag met u mee hoe u de veiligheid in de wijk kan verbeteren door het betrekken van de omgeving of het opzetten van een jeugdaanpak. Daarnaast biedt AVH ook verschillende trajecten voor de professionalisering van handhavingsteams. Neem contact op met Joris Heerkens.