Een rustige jaarwisseling zonder vuurwerk en horeca. Of toch niet?

Deze jaarwisseling geldt een tijdelijk, algeheel vuurwerkverbod. Zal dit bijdragen aan minder groepsvorming en samenkomsten? Het is maar de vraag...

Deze jaarwisseling geldt een tijdelijk, algeheel vuurwerkverbod. Dit verbod moet bijdragen aan minder vuurwerkslachtoffers zodat de zorg minder belast wordt. Ook is de verwachting dat een vuurwerkverbod bijdraagt aan minder groepsvorming en samenkomsten. De vraag is of de realiteit ook zo zal zijn. 

Het algehele vuurwerkverbod zal zeker bijdragen aan minder slachtoffers. Dat doel wordt waarschijnlijk wel bereikt. Ondanks dat er nu al veel vuurwerk wordt afgestoken en er veel aanhoudingen zijn in verband met illegaal vuurwerk. Maar of het doel van minder groepsvorming en samenkomsten wordt gehaald en daarmee minder overlast en dus minder inzet van politie en handhaving, is nog maar sterk de vraag. Ik denk dat we zelfs sterk rekening moeten houden met een onrustige jaarwisseling in sommige gebieden, ongeacht het vuurwerkverbod.

Coronamoe

Bij sommige groepen in de samenleving is er nog maar weinig begrip voor de coronamaatregelen. Zij ervaren de maatregelen zwaarder dan het probleem. Een algeheel vuurwerkverbod zal door sommige worden ervaren als wederom een vrijheid die wordt afgenomen. Dat ene lolletje in het jaar waar velen naar uitkijken mag dan niet meer. Natuurlijk zijn er ook veel mensen die al jaren voorstander zijn van een vuurwerkverbod. Niet voor niets werken steeds meer gemeenten aan een algeheel vuurwerkverbod. Maar dat is een geleidelijk, lokaal democratisch proces. Nu wordt het opgelegd als coronamaatregel. Onder de tegenstanders van de coronamaatregelen zit een groep die weinig moet hebben van overheidsbemoeienis. Een tegenreactie is dan ook niet uit te sluiten.

Gesloten horeca

Een ander belangrijk punt is de mogelijk gesloten horeca. Nu al is het elk weekend raak met feesten in de buitengebieden, op bedrijventerreinen en in achtertuinen. En dat zijn niet alleen jongeren die dergelijke feesten organiseren. Veel mensen zijn gewend het nieuwe jaar feestend in te luiden in cafe’s, clubs en discotheken. Dat is een van de hoogtepunten van het jaar. Welk alternatief is er nog als de horeca gesloten is en als het aantal te ontvangen personen thuis ook beperkt is? Naast op de bank zitten, is die er niet. En dus is het realistisch om te denken dat de groep die zich die nacht niet aan de regels zal houden, groter zal zijn dan afgelopen weekenden. Er zullen tijdens de jaarwisseling veel feestjes door het hele land zijn. Niet alleen in het buitengebied of op een bedrijventerrein, maar ook gewoon in en om het huis. Als politie en gemeente hierop gaan handhaven dan komen deze mensen op straat terecht. De kans dat men zich op dat moment tegen de politie keert is realistisch.

Met een beetje pech treffen zij op straat verveelde en of rellende jongeren aan. Dat we daar rekening mee moeten houden, blijkt wel uit de onrust die er eerder dit jaar was in sommige steden. Ook deze groep gaat er normaal met de jaarwisseling op uit. Als ook zij geen vuurwerk mogen afsteken of met groepen over straat mogen gaan, terwijl men dit wel gewend is om te doen, dan is een versterkte tegenreactie een realistisch scenario. In een waar doemscenario zullen deze groepen elkaar versterken en zal er lang veel onrust zijn.

Preventie 

Het vuurwerkverbod is inmiddels afgekondigd en het is daarom belangrijk om met alle partners in de samenleving de samenwerking op te zoeken voor een veilige jaarwisseling. Dat begint met de basispartners zoals OM, politie, brandweer, GHOR en jongerenwerk. Dit jaar is het ook belangrijk om andere partners en rolmodellen uit de samenleving te betrekken en wellicht ook wat onorthodoxe partners.

  • Jongerenwerkers, straathoekwerk en welzijnswerk: zij moeten rondom de feestdagen de straat op en in verbinding zijn met de jongeren. Uitleg geven aan de regels en waarom het belangrijk is dat het dit jaar anders is. Dit vraagt ook om andere werktijden. Dit vraagt om outreachend jongerenwerk op onorthodoxe dagen en tijden. Alleen zo ben je in verbinding. Die verbinding is trouwens niet alleen op straat een must, maar moet ook online gezocht worden.
  • Rolmodellen: Ga op zoek naar de rolmodellen in je gemeente. Dat zijn naast de burgemeester, wijkagenten, jeugdboa’s en jongerenwerkers ook de geestelijk leiders, de schooldirecteuren, de sporttrainers, kroegbazen, ondernemers enz. Betrek hen bij het proces hoe het anders kan en laat hen die boodschap uitdragen. En begin daar tijdig mee.
  • Communicatie: Denk goed na over de boodschap. De eerste insteek is wellicht corona. Groepsvorming kan leiden tot een nieuwe golf. Wellicht komt die boodschap niet aan. Maar de economische schade als gevolg van onrust en rellen is ook groot. Die kosten moeten door iedereen gedragen worden. Veel gemeenten, inwoners en ondernemers hebben het al slecht. Met vernielen van persoonlijke bezittingen raak je alleen je buurman, niet de overheid. Met vernielen van straatmeubilair raakt men alleen de buurt. Opknappen gaat ten koste van budgetten voor wijkvernieuwing etc.

Handhavingsstrategie

Dit zijn acties gericht op preventie. Het is alleen niet uit te sluiten dat desondanks op diverse plekken onrust zal ontstaan. De vraag is of we dan genoeg handhaving en politie beschikbaar hebben. We weten dat er niet ergens een paar blikken staan met politie-agenten en handhavers die we kunnen opentrekken. Daarom roosteren politie en handhaving normaal gesproken in aanloop naar de jaarwisseling op zo’n manier dat er rondom de jaarwisseling extra capaciteit beschikbaar is. Ik vermoed zomaar dat die ruimte om capaciteit te sparen er momenteel niet is vanwege de extra inzet voor corona en de uitval als gevolg van corona.

Natuurlijk is er een SGBO en staan er verspreid over de regio’s ME-eenheden klaar om snel in te grijpen. Maar wat als er meerdere brandhaarden zijn. Hoe ga je dan prioriteren? Een van de oplossingen is vooraf nadenken over de handhavingsstrategie en het handelingskader. Hoe strak gaan we handhaven op overtredingen van de groepsvorming en samenkomsten? Het is goed hierover vooraf als keten afspraken te maken.

Defensie

Om de capaciteit op orde te krijgen kan wellicht gekeken worden naar de inzet van beveiligers als tijdelijke toezichthouders. Niks ten nadele van deze beroepsgroep, maar zijn dat de professionals die je kunt inzetten in de frontlinie op het moment dat er overal feesten en brandjes zijn in de gemeente? Volgens mij moet serieus gekeken worden hoe defensie politie en gemeenten kunnen ondersteunen bij het bewaken van de openbare orde en veiligheid rondom de jaarwisseling. Dat zal een onorthodox straatbeeld geven. Maar met de boerenprotesten hebben we ze ook ingezet. En in het kader van corona hebben ze bijgesprongen met medisch personeel of het aanleggen van extra toegangswegen voor teststraten. Het is een samenwerking die zeker niet ongebruikelijk is bij evenementen. Zolang de handhavingscapaciteit in de meeste basisteams en handhavingsteams niet op orde is moeten we op elkaar kunnen terugvallen. En die ondersteuning kan op vele manieren. In Utrecht zal defensie ondersteunen met drones om snel autobranden op te sporen. Wellicht zijn er nog meer van dit soort voorbeelden te verzinnen. En wie weet wordt defensie daarmee een meer structurele partner in het binnenlandse veiligheidsdomein. Want veiligheid is van iedereen!

Joris Heerkens Veiligheid en HandhavingDit artikel is geschreven door onze adviseur Joris Heerkens. Hij denkt graag met u mee over een veilige jaarwisseling of over andere thema’s op het gebied van veiligheid en handhaving. Neem gerust contact op via 085 – 401 64 09 of info@veiligheidenhandhaving.nl.