Formatiebenchmark handhavingsteams middelgrote gemeenten

Uitkomst van het onderzoek: handhavingsteams middelgrote gemeenten hebben te weinig capaciteit om taken voldoende uit te voeren.

Handhavingsteams zijn volop in ontwikkeling. Het takenpakket wordt steeds breder en complexer. Deze ontwikkeling veroorzaakt grote druk op de capaciteit van handhavers. De vraag is dan: Hoeveel capaciteit is er nodig voor het uitvoeren van de lokale handhavingstaken in een specifieke gemeente?

In 2018 voerde Adviesbureau voor Veiligheid en Handhaving een benchmark uit naar de formatie van G40 handhavingsteams. We hebben nu een formatiebenchmark handhavingsteams uitgevoerd onder middelgrote gemeenten (tussen de 25.000 en 75.000 inwoners). In dit artikel geven we een samenvatting van de resultaten van dit onderzoek. We beginnen met een omschrijving van het onderzoek.

HET ONDERZOEK
De deelnemende gemeenten vulden een vragenlijst in over de formatie van het handhavingsteam, het takenpakket, de leefbaarheidsproblematiek en de werkwijze. Met deze vragenlijst in het achterhoofd zijn we bij de deelnemende gemeenten langsgegaan voor het afnemen van verdiepende interviews. We baseerden vervolgens het formatieadvies op de gewenste aanwezigheid (het rooster), de breedte van het takenpakket van het team en de mate van ontwikkeling die het team doormaakt of wil doormaken. Hierbij hielden we rekening met lokale bijzonderheden en corrigeerden we voor het inwoneraantal. De handhavingsteams ontvingen een onderbouwing van de benodigde capaciteit bij de gestelde doelen en te behalen resultaten. Daarnaast ontvingen zij de uitkomsten van de benchmark. De belangrijkste leest u hieronder.

UITKOMSTEN
Uit de onderzoeksresultaten blijkt dat handhavingsteams te weinig capaciteit hebben om de taken voldoende uit te voeren. De uitbreiding van de taken en de inzet op complexere taken vragen niet alleen om een continue professionalisering, maar ook dat de capaciteit met de ontwikkeling meegroeit.

leefbaarheidsproblematiek
Een aantal van de onderzochte gemeenten heeft te maken met (grootstedelijke) leefbaarheidsproblematiek (bijvoorbeeld ondermijning, aandacht wijken of waterbedeffect vanuit buurgemeenten). Deze gemeenten beschikken gemiddeld over 1,45 fte per 5.000 inwoners, terwijl het gemiddelde van alle deelnemende gemeenten 0,81 fte per 5.000 inwoners is. Een andere bevinding is dat gemeenten met een relatief laag aantal fte niet altijd een kleiner takenpakket hebben. Vaak is in deze gemeenten de problematiek minder zwaar en minder frequent.

Inzet controle fiscaal parkeren
De inzet op de controle van fiscaal parkeren blijkt van grote invloed op de formatie van een handhavingsteam. Teams met specifieke inzet op de controle van fiscaal parkeren beschikken gemiddeld 0,58 fte meer capaciteit per 5.000 inwoners in verhouding tot gemeenten zonder fiscale parkeerplaatsen of met integrale inzet op fiscaal parkeren. De taak van controle op fiscaal parkeren wordt vaak ingevuld op basis van een vast rooster, in plaats van op basis van gemeten parkeerdruk. Een op parkeerdruk gebaseerde werkwijze kan er echter voor zorgen dat handhavers controles doeltreffender kunnen uitvoeren en in staat zijn gelijktijdig andere handhavingstaken op te pakken.

RTGB-bevoegdheid
Opvallend is dat in slechts 40% van de deelnemende gemeenten de RTGB-bevoegdheid (Regeling Toetsing Geweldsbeheersing) aan de handhavers is toegekend. RTGB-bevoegdheid is belangrijk voor de veiligheid van handhavers en voor het toepassen van gepaste handhaving. Daarnaast zien we dat ook middelgrote gemeenten steeds vaker inzetten op complexere handhaving zoals de aanpak van ondermijning, waarbij RTGB-bevoegdheid gewenst kan zijn.

Overhead
Handhavingsafdelingen hebben over het algemeen een lagere overhead in verhouding tot de gemiddelde overhead bij Nederlandse gemeenten (30% of meer). In de huidige situatie beschikken de deelnemende gemeenten gemiddeld over 14% overhead formatie. Wij komen op basis van onze adviezen op een gemiddelde van 19% overhead formatie. De handhavingsafdelingen krijgen steeds complexere taken, leggen meer gegevens vast en gaan meer samenwerken met partners. Deze taken vragen om een uitbreiding van de overhead, omdat we andere kennis en ervaring van de afdeling vragen. Daarnaast wordt daarmee de inzet van handhavers op straat gewaarborgd.

Andere stappen die handhavingsteams kunnen zetten voor doorontwikkeling naar een professionelere handhavingsorganisatie zijn hieronder beschreven.

BELANGRIJKE ONTWIKKELPUNTEN
Uit de benchmark komt naar voren dat een aantal ontwikkelpunten veelvoudig voorkomen bij handhavingsteams van middelgrote gemeenten, namelijk: de wijze van handhaven, de sturing van inzet, bestuursrechtelijk handhaven en ketensamenwerking. In een handhavingsteam is het van belang dat alle handhavers integraal inzetbaar zijn, hierbij in de wijken verbinding maken met de burger en samenwerken met partners. Daarnaast werken veel handhavingsteams in de huidige situatie voornamelijk meldinggestuurd. Het overgaan op werken op basis van informatieanalyse kan leiden tot een preventieve en gerichte inzet op leefbaarheidsproblematiek. Ook inzet van bestuursrechtelijke handhaving stelt het team in staat om per situatie de meest passende maatregel te nemen. Als laatste kan een investering in de optimalisatie van de ketensamenwerking bijdragen aan de professionalisering van een handhavingsteam. Wanneer handhaving breder bekend is bij partners (bijvoorbeeld politie en jeugdwerkers), kan vanuit alle partners op integrale gepaste wijze worden ingezet op leefbaarheidsproblematiek.

Dankzij inzicht in de formatie en de ontwikkelpuntenvan het handhavingsteam, zijn gemeenten in staat het handhavingsteam naar een professioneler niveau te tillen. Het formatieadvies helpt gemeenten toe te werken naar een toereikende formatie voor het uitvoeren van een breder en complexer takenpakket. Daarnaast verbreedt het de mogelijkheden om op gepaste wijze te handhaven bij voorkomende leefbaarheidsproblematiek.

MEER INFORMATIE?

Josje van Woerkum - AVHWilt u ook inzicht in de benodigde formatie voor het handhavingsteam in uw gemeente? Download onze brochure of neem contact op met Josje van Woerkum via Josje@veiligheidenhandhaving.nl of 040-4016409.