Groot deel handhavingsteams heeft te weinig capaciteit

Adviesbureau voor Veiligheid en Handhaving heeft een formatiebenchmark uitgevoerd waaraan veertien G40 gemeenten hebben deelgenomen. Dit zijn de opvallendste conclusies.

Adviesbureau voor Veiligheid en Handhaving heeft een formatiebenchmark uitgevoerd waaraan veertien G40 gemeenten hebben deelgenomen. De opvallendste conclusies uit het onderzoek zijn dat bijna alle handhavingsteams te weinig capaciteit hebben om hun taken op een gewenst niveau uit te voeren. Daarnaast werken veel teams nog voornamelijk meldinggestuurd in plaats van informatiegestuurd.

Beperkte capaciteit handhavingsteams
Een groot deel van de deelnemers ervaart niet alleen een tekort in de beschikbare formatie voor het goed uitvoeren van het takenpakket, maar ook in de beschikbare ondersteuning. In de formatiebenchmark is dit nader onderzocht en blijkt het tekort ook onderbouwd aanwezig te zijn. Gemiddeld hebben de deelnemende gemeenten een capaciteit van 28,7 FTE. De geadviseerde capaciteit die nodig is om het takenpakket op voldoende niveau te kunnen uitvoeren, is gemiddeld 36,0 FTE. Dit is een gemiddelde geadviseerde toename van 7,3 FTE.

Het tekort in capaciteit en de toenemende vraag die vanuit de maatschappij wordt neergelegd bij de handhavingsteams, passen in het beeld van de ontwikkelingen van de afgelopen jaren. Denk aan een terugtrekkende politie, de VNG visie op de boa 2020, de uitbreiding van taken en de decentralisaties in het sociaal domein (met name jeugd). Om dit te bereiken is niet alleen continue professionalisering van belang, maar moet ook de capaciteit meegroeien met de ontwikkeling. Uit het onderzoek blijkt dat beiden nog onvoldoende gerealiseerd zijn. Het afdelingshoofd handhaving van een deelnemende gemeente geeft als reactie:

“De formatiebenchmark is een objectieve en onderbouwde bevestiging van hetgeen we al ervaren en vermoeden.” 

Niet alleen de handhavingscapaciteit op straat blijkt onvoldoende, ook de beschikbare capaciteit voor beleidsmatige en juridische ondersteuning is vaak beperkt. Handhavingsteams krijgen een steeds prominentere rol op het gebied van de leefbaarheid en veiligheid in de gemeente. Uit de interviews blijkt echter dat zij lang niet altijd worden meegenomen bij het opstellen van beleid. Slechts enkele gemeenten hadden beleidsmatige capaciteit voor het handhavingsteam. Dit geldt ook voor de juridische ondersteuning. Mede vanwege de ontwikkeling om meer bestuursrechtelijk te handhaven, is er meer juridische capaciteit nodig. De beleidsmatige en juridische ondersteuning is meegenomen in de geadviseerde formatie.

Meldinggestuurd werken
Een ander belangrijke conclusie uit de formatiebenchmark is dat veel handhavingsteams voornamelijk meldinggestuurd te werk gaan. De handhaver wordt vaak nog reactief ingezet in plaats van proactief in te spelen op de problematiek die vanuit de eigen informatiepositie naar voren komt.

Om de werkwijze van de organisatie in kaart te brengen, is de Ontwikkelmatrix Handhaving op de deelnemende gemeenten toegepast. Deze matrix is ontwikkeld door AVH om de fasering van de ontwikkeling van handhavingsteams in beeld te brengen. Hierbij maken we onderscheid tussen de volgende faseringen:

  • Activiteitengericht
  • Procesgericht
  • Samenwerkingsgericht
  • Resultaat- en effectgericht

Uit de formatiebenchmark blijkt dat de meeste gemeenten nog procesgericht werken en dat slechts enkele gemeenten de stap naar een samenwerkingsgerichte organisatie gemaakt hebben. Zij zijn een stap verder met zaken als informatiegestuurd handhaven en het op orde brengen van processen.

Als een gemeente een handhavingsteam wenst die proactief handelt en werkt aan een eigen informatiepositie is meer capaciteit nodig dan wanneer handhaving slechts wordt ingezet op het afhandelen van meldingen. In tegenstelling tot de algemene verwachting geldt voor een handhavingsteam dat een hogere professionaliteit ook meer capaciteit vraagt.

Verder viel op dat een aantal teams wel de wens hebben om meer informatiegestuurd te werken maar slechts één deelnemend handhavingsteam de beschikking had over een informatieanalist om dit in goede banen te leiden.

Van onderzoek naar advies: de totstandkoming
De formatiebenchmark bestond uit twee onderdelen: een digitale vragenlijst en interviews. Tijdens de interviews zijn de gegevens uit de vragenlijst gevalideerd en is ingegaan op de werkwijze van de handhavingsorganisatie.

Om de benodigde formatie voor de verschillende gemeenten te bepalen en te komen tot een onderbouwd advies is er gekeken naar de volgende zaken:

  • De breedte van het takenpakket. Er is een grote diversiteit aan takenpakketten binnen de verschillende deelnemers. De breedte van het takenpakket bepaalt in grote mate de formatie. Het takenpakket kan een politieke keus zijn.
  • De leefbaarheidsproblematiek. De problematiek die speelt in een gemeente is bepalend voor de formatie. In de onderzoeksgroep bleken grote verschillen te zitten in leefbaarheidsvraagstukken. Om tot een advies op maat te komen is dit onderwerp meegenomen in de interviews.
  • Het aantal inwoners. Er bestaan geen normen voor de capaciteit van handhavingsteams, maar er wordt wel de vergelijking gemaakt met de politienorm voor wijkagenten. Deze is 1 agent op 5000.
  • De fase van organisatie waarin een gemeente zich bevindt. Deze fasen zeggen wat over de ontwikkeling die een team al heeft doorlopen en de professionaliteit van de organisatie. Handhavingsteams die verder zijn in hun ontwikkeling hebben meer ruimte in de formatie voor bijvoorbeeld juridische en beleidsmatige ondersteuning.

Al deze onderdelen hebben geleid tot het formatieadvies en daarmee de onderlinge vergelijking.

Interesse voor een benchmarkonderzoek uitgevoerd door AVH?

Onze benchmark geeft u een objectief beeld en onderbouwd advies. Lees in onze brochure wat wij voor uw gemeente kunnen betekenen. Of neem contact op via 085 – 401 64 09 of info@veiligheidenhandhaving.nl.