Informatiegestuurd handhaven: sturen op maatschappelijk effect

Artikel over wat informatiegestuurd handhaven is en wat ervoor nodig is om informatiegestuurd te handhaven.
3 oktober 2018

Informatiegestuurd handhaven is ‘hot’. Steeds vaker verschijnen berichten over hoe informatie helpt bij het tijdig signaleren van overlast, het opsporen van overtreders van wet- en regelgeving en bij het voorspellen van criminaliteit. Door meer inzicht te krijgen op leefbaarheidsvraagstukken staat handhaving dichter bij de inwoners en bij het bestuur; handhaving is beter in staat is om te sturen op resultaten en maatschappelijke effecten. Het actief sturen met behulp van informatie maakt handhaving daardoor effectiever. In dit artikel gaan we in op wat informatiegestuurd handhaven is en wat er voor nodig is om informatiegestuurd te handhaven.

WAT IS INFORMATIEGESTUURD HANDHAVEN?

Er bestaan verschillende denkbeelden en definities over wat informatiegestuurd handhaven nu precies is. Wij hanteren hiervoor de volgende definitie:

Informatie en kennis verzamelen, delen en analyseren om op basis van overzicht en inzicht beslissingen te nemen over een effectieve aanpak van leefbaarheids- en veiligheidsproblemen.

Het eerste deel van de definitie gaat over het opbouwen van de informatiepositie binnen de handhavingsorganisatie. Deze informatiepositie is essentieel om informatiegestuurd handhaven vorm te kunnen geven. Het gaat echter verder dan alleen informatie verzamelen. Informatiegestuurd handhaven gaat specifiek ook over het toepassen van de informatie in de dagelijkse aansturing van de handhaving. Het tweede deel van de definitie gaat daarom over sturen, werkwijze en inzet van handhavers en de omgeving van handhaving. Ook ondersteunt informatiegestuurd handhaven het in beeld brengen van de resultaten van de inzet van handhaving. Wat bereiken we nu echt voor burgers en hoe maken we dit inzichtelijk?

WAAROM INFORMATIEGESTUURD HANDHAVEN?

Veel handhavingsteams willen informatiegestuurd handhaven, maar waarom eigenlijk? Het biedt een aantal voordelen. Er ontstaat inzicht in de leefbaarheid- en veiligheidsproblematiek in de buurten en wijken. Voorbeelden zijn het in beeld krijgen van jeugdgroepen, zicht op problematiek in de ‘probleemwijk’ op adresniveau en zicht op meervoudige problematiek in een winkelstraat. Vervolgens kunnen handhavers daar ingezet worden waar de overlast daadwerkelijk optreedt. Handhaving is daardoor in staat om te anticiperen op overlast in een vroegtijdig stadium. Ook ontstaat er een duidelijker beeld van de resultaten en de effecten in de stad. Op deze manier kan de meerwaarde van handhaving nog duidelijker worden aangetoond.

AMBITIE

Steeds meer handhavingsorganisaties worden zich bewust van de rol van informatiegestuurd werken. Dat start met een ambitie waarin resultaatgestuurd werken en het sturen op maatschappelijke effecten centraal staat. De doorontwikkeling naar een informatiegestuurde handhavingsorganisatie vraagt om een integrale benadering van leefbaarheidsvraagstukken, dus samen met de omgeving van handhaving. Van daaruit kan de informatiepositie opgebouwd worden.

Dit vergt een verandering. Veel handhavingsorganisaties richten zich nu nog met name op bewustwording en repressie. Met informatiegestuurd handhaven gaat het om het bereiken van een resultaat met maatschappelijk effect.

WERKEN AAN EEN STERKE INFORMATIEPOSITIE

In veel visies is te lezen dat handhavers de oren en ogen van de gemeente zijn. Dat schept verwachtingen. Voor het opbouwen van een informatiepositie is het belangrijk dat een handhaver duidelijk heeft wat er van hem/haar verwacht wordt. De handhaver moet overlastsituaties kunnen herkennen en zicht hebben op de mogelijke oorzaken. Door bijvoorbeeld onderzoek te doen bij inwoners kan de handhaver zijn eigen waarnemingen checken. Dit vraagt om een brede, integrale kijk. De handhaver registreert de waarnemingen vervolgens.

Om de beschikbare informatie te analyseren en te verrijken is het inzetten van een informatieanalist een verstandige keuze. De analist verrijkt de informatie met de in de gemeente aanwezige informatie, zoals meldingen openbare ruimte en meldingen die de politie krijgt op leefbaarheid en mogelijk veiligheid (bijvoorbeeld inbraken). Door de informatie te presenteren op wijk-, postcode- of straatniveau ontstaat er inzicht in de daar aanwezige problematiek.

Het hebben van een sterke informatiepositie maakt van handhaving een belangrijke gesprekspartner. Met het inzicht in leefbaarheids- en veiligheidsvraagstukken is handhaving in staat om problemen in de wijk op de agenda van de samenwerkingspartners te plaatsen. Het aanpakken van leefbaarheidsvraagstukken vraagt meestal om een gezamenlijke aanpak door handhaving en samenwerkingspartners op veilig en leefbaar.

Een sterke informatiepositie maakt handhaving een belangrijke gesprekspartner voor bestuur, politie, wijkteams en gemeentelijke afdelingen.

AANPASSEN WERKWIJZE

Informatiegestuurd handhaven is vooral ook een manier van werken die het gevolg is van een duidelijke visie op handhaving.

Vanuit deze visie kan in kleine stappen toegewerkt worden naar de gestelde doelen. Het begint met het meenemen van bestuur en overige samenwerkingspartners, het aanpassen van werkprocessen en het vastleggen van afspraken over informatiedelen in convenanten. En wellicht nog belangrijker is het meenemen en opleiden van de handhavers. Zij zijn tenslotte de eersten die aan zet zijn om de informatiepositie op te bouwen, te verifiëren en om duiding te geven aan de vastgelegde gegevens. We hebben geleerd dat het meenemen van de handhavers essentieel is voor het succes van informatiegestuurd handhaven. Hen meenemen in het proces en leren waarom informatiegestuurd handhaven belangrijk is voor hun werk, maakt dat handhavers begrijpen en zien dat zij er ook zijn om de informatiepositie op te bouwen.

Handhavers zijn een belangrijke bron voor het verzamelen, verifiëren en doorgeven van gegevens en informatie. Zij hebben het contact met bewoners en partners.

PRINCIPES VOOR INFORMATIEGESTUURD HANDHAVEN

Op informatiegestuurd handhaven zijn een aantal basisprincipes van toepassing. Deze zijn:

  • Weet wat er speelt

    Handhavers die midden in hun wijk staan moeten weten wat er speelt in hun wijk. Zij leggen gegevens vast en zijn daarmee een belangrijke informatiebron. Het helpt als handhavers gevoed worden met informatie van derden, zodat zij hierop kunnen anticiperen. Veel andere gebruikte bronnen zijn de meldingen openbare ruimte en de politiemeldingen op leefbaarheid en inbraken.

  • Doe geen aannames

    Op basis van enkele waarnemingen of meldingen is het meestal niet goed mogelijk om conclusies te trekken over mogelijke overlast of andere problematiek. Maak onderscheid tussen ervaren en werkelijke overlast en check dat. Handhavers zijn er ook voor om gedane aannames te verifiëren en te onderbouwen.

  • Betrek inwoners en ondernemers

    Inwoners en ondernemers vormen een belangrijke informatiebron. Betrek hen om overlast of ondermijnende activiteiten voor handhaving te signaleren. Bespreek tevens de mogelijkheden die zij zien om de overlast weg te nemen. Draagvlak is belangrijk en maakt de kans kleiner dat er een ‘verkeerde’ oplossing gekozen wordt.

  • Betrek partners binnen leef- en veiligheidsketen

    Ketenpartners, zoals politie en het wijkteam, hebben vaak gegevens over individuen die op een hoger abstractieniveau inzicht kunnen geven in de problematiek. Bijvoorbeeld op straatniveau. Bij het sturen op het resultaat en maatschappelijk effect is de samenwerking met partners in de leef- en veiligheidsketen een must. Vaak zijn verschillende maatregelen nodig om een leefbaarheidsvraagstuk aan te pakken. Daarbij heeft elke ketenpartner een verantwoordelijkheid, een rol en een aantal acties, in de aanpak.

  • Zorg voor leiderschap: maak je handhavers verantwoordelijk

    Een aantal handhavers is prima in staat om de regie te nemen bij het signaleren, voorkomen en opheffen van mogelijke leefbaarheidsvraagstukken. Geef hun de ruimte om plannen van aanpak vorm te geven. Ondersteun ze om problemen, acties, risico’s, gewenste resultaten en effecten snel inzichtelijk te krijgen.

  • Stuur op resultaat en maatschappelijk effect

    Door informatiegestuurd te werken stuurt u op het te bereiken resultaat. Het maatschappelijke effect is bijvoorbeeld dat bewoners aangeven dat de leefbaarheid in hun buurt is verbeterd. Meet daarom continu of de gestelde doelen bereikt zijn en stuur bij waar nodig. Plannen van aanpak zijn er om aan te passen en om van te leren. Daarmee maakt u de cirkel rond: analyseer, verifieer, geef duiding, plan, stuur bij en verantwoord. Informatiegestuurd werken maakt van handhaving een lerende organisatie.

IS EEN HANDHAVINGSINFORMATIESYSTEEM NODIG?

Om kennis en informatie te verzamelen, te analyseren en te delen zijn geen dure systemen nodig. Een Excel spreadsheet en een effectieve overlegstructuur volstaat. Wij adviseren daarom om niet te starten met het optuigen van een complexe ICT-voorziening. Richt de aandacht op verzamelen en analyseren. Natuurlijk helpt het als er al een handhavingssysteem aanwezig is met een informatiegestuurd handhaven-functionaliteit.

Informatiegestuurd handhaven vraagt uiteindelijk om ondersteuning vanuit een handhavingsinformatiesysteem waarin handhavers hun waarnemingen, meldingen, waarschuwingen en bonnen vastleggen. Het systeem dient tevens over een functionaliteit te beschikken waarmee leefbaarheidsvraagstukken effectief in beeld gebracht, getoetst en gemonitord kunnen worden.

TOENEMEND BEWUSTZIJN BIJ HANDHAVINGS-ORGANISATIES

In onze adviesopdrachten zien we een toenemend bewustzijn bij gemeenten over de rol van informatie voor handhaving. Het doorvoeren van informatiegestuurd handhaven vraagt veelal om een andere werkwijze van managers en handhavers. Adviesbureau voor Veiligheid en Handhaving kan u ondersteunen bij het implementeren van informatiegestuurd handhaven. Ook kunnen wij op detacheringsbasis specialisten leveren, die uw organisatie tijdelijk ontzorgen. Ook verzorgen wij trainingen over informatiegestuurd handhaven.


Informatiegestuurd handhaven in het kort:

  • Handhaving verzamelt en analyseert gegevens om leefbaarheidsvraagstukken in beeld te brengen.
  • Dit draagt bij aan een effectieve inzet van handhavers.
  • Met een sterke informatiepositie is handhaving een serieuze gesprekspartner.
  • Informatiegestuurd handhaven vraagt om een integrale werkwijze.

 

 

Meer informatie?

Wilt u meer weten over wat wij kunnen betekenen op het gebied van informatiegestuurd handhaven? Neem dan contact met ons op via info@veiligheidenhandhaving.nl of 085 – 401 64 09.