Veiligheid en handhaving en het nieuwe normaal

Hoe schakelen we zo langzamerhand van vooral COVID-19 toezicht naar de brede handhavingstaken?
Bert Lockx over wat daarbij belangrijk is.

De zorg voor openbare orde en veiligheid is van oudsher een van de belangrijke taken van de overheid. De uitvoering van het veiligheidsbeleid ligt op lokaal niveau en is verankerd in het integraal veiligheidsbeleid. De gemeente heeft de belangrijke taak om de regierol op het lokale veiligheidsbeleid te voeren. In deze regierol zorgt de gemeente voor afstemming tussen de professionals. Bestuurlijke verwachtingen en het met de gemeenteraad afgestemde veiligheidsbeleid sturen de aanpak. Er zijn gelukkig nog maar weinig gemeenten die niet planmatig werken aan het verzorgen van de openbare orde en het verbeteren van de veiligheid. We hebben daar al veel gemeente bij mogen ondersteunen.

Plannen van aanpak de prullenbak in?

Een crisis doorbreekt echter plannen die op lokaal niveau zijn gemaakt. De coronacrisis heeft het planmatig werken aan de openbare orde volledig in de war geschopt. Kunnen dan nu al die plannen van aanpak linea recta de vuilnisbak in? Nee niet, want de normale toezichttaken en de handhavende taken van de gemeenten vragen langzamerhand wel weer om aandacht. Regie op de openbare orde en veiligheid vraagt ook om scherp te zijn op de verdeling van de aandacht. Na enige weken met vooral aandacht voor crisisbeheersing van de maatregelen COVID-19 schakelen we langzamerhand om naar de brede reguliere taken waar de aandacht voor de COVID-19 maatregelen en de opbouw van de 1,5-metersamenleving bij zijn gekomen.

Twee vragen zijn daarbij belangrijk:

  1. Op welke manier gaan gemeenten terug naar de reguliere taken en hoe nemen we daar COVID-19 toezicht in mee?
  2. Hoe schakelen we van vooral COVID-19 toezicht naar de brede handhavingstaken?

Er is goede, lokale regie nodig

We zitten met elkaar in een bijzonder moment in de tijd. De tijd van ‘binnen blijven’ verschuift naar ‘verstandig naar buiten’. Veel mensen snakken weer naar sociale interactie. Scholen gaan open, terrassen mogen binnenkort beperkt open en we zien aan de toename van het wegverkeer dat we er meer op uit trekken. De invulling van ‘het met elkaar weer verstandig naar buiten’ vraagt om lokale regie. De praktische invulling van de 1,5-metersamenleving doen we samen, maar vraagt om een actieve lokale overheid. Iedere stap die in dit proces gezet wordt draagt bij aan een intelligente stap vooruit in de nieuwe, gezonde samenleving.

Daarbij gaan plannen die bedrijven en organisaties maken voor de 1,5-metersamenleving, getoetst worden op wenselijkheid. Gemeenten zullen regie moeten nemen, best practices delen en een nieuwe norm gaan ontdekken met bedrijven en organisaties. Dat vraagt om een actieve opstelling van gemeenten in dit proces. Naast de toezicht op de naleving van de COVID-19 maatregelen zal dit extra druk geven op de ambtelijke organisatie.

Tegelijkertijd groeit het besef dat de ‘normale’ gemeentelijke toezichttaken weer de aandacht vragen. Wij worden regelmatig door gemeenten gebeld hoe dat te doen. Wat wij uit de gesprekken met gemeenten ontdekken is dat we de reguliere gemeentelijke taken voor een deel opnieuw moeten vormgeven in een social distancing maatschappij. Bijvoorbeeld:

  • Hoe kritisch houden we met begrip voor economische belangen toezicht op de enthousiaste horecaondernemers als daar straks weer ruimte ontstaat?
  • Wat is de rol van gemeentelijk toezicht op de wijze waarop scholen social distancing organiseren nu kinderen weer naar school gaan en hoe houden we zicht op de kwaliteit van de kinderopvang?
  • Hoe bieden we toezicht op de leefomgeving van arbeidsmigranten in migrantenhotels en andere vormen van onderdak?
  • Welke invloed heeft social distancing op veiligheidsplannen?
  • Hoe passen we onze ondermijningsaanpak aan nu we zien dat er nieuwe vormen van criminele ondermijnende activiteiten ontstaan?
  • Hoe houden handhavers toezicht op gedumpt afval?
  • Hoe onderzoeken inspecteurs de juiste uitvoering van verbouwingen van kamers/appartementen?
  • Hoe onderzoeken we de praktijken van huisjesmelkers in studentenhuisvestingen?
  • Etc.

En zo kunnen we nog een hele lijst maken. Een nieuw element bij al deze taken is dat we met elkaar op zoek moeten naar nieuwe normen voor al deze genoemde en ook andere situaties:

  • Hoe ziet de opbouw van het horecaterras er uit in de post-corona tijd?
  • Hoe ondersteunen we scholen bij het organiseren van het halen/brengen, lesgeven en de pauzemomenten in scholen? Hoe houden we daar toezicht op?
  • Hoe voeren we controles uit in hotels waar veel mensen verblijven?
  • Voldoet de ondermijningsaanpak nog?
  • Kunnen handhavers op een veilige wijze onderzoek doen in gedumpt afval?
  • Sturen we onze inspecteurs nog wel er op uit om de controles Wabo uit te voeren
  • Etc.

Kortom, het vraagt om een stevige regierol van de gemeente om de nieuwe normeringen te vinden in een wereld waarin we al experimenterend gaan zoeken naar het nieuwe normaal.

Zorg voor een veilige werkomgeving

Ik hoorde in het programma Frontberichten een teamleider op een zorgafdeling zeggen: “De veiligheid voor mijn mensen gaat voor alles. Hoe kunnen wij goede zorg leveren aan onze patiënten als we zelf met te grote risico’s ons werk moeten doen?” Daarmee sloeg hij de spijker op de kop. Goed werk kunnen leveren steunt op goede werkomstandigheden van uitvoerenden. Ook daar ligt een grote verantwoordelijkheid voor gemeenten: het verzorgen van een veilige werkomgeving voor het gemeentelijk personeel. Welke procedures en afspraken moeten we aanpassen om het toezichthoudende werk en handhavende taken in (post-)coronatijd op juiste en veilige manier uit te kunnen voeren? Welke beschermingsmiddelen zijn nodig bij welke controlerende, toezichthoudende en handhavende taken? Ook hier zal in de praktijk het nieuwe normaal gaan ontstaan.

Wij ondersteunen u graag

Wij kunnen u ondersteunen bij het vinden van de juiste uitvoering van de regierol, de procedures en nieuwe mogelijkheden. Vanuit onze blik op de praktijk en ons overzicht op gemeentelijke initiatieven. Wij helpen u graag bij het vinden van het ‘nieuwe normaal’: info@veiligheidenhandhaving of 085 – 401 64 09.

Bert Lockx Veiligheid en Handhaving
Dit artikel is geschreven door Bert Lockx.