Vertrouwen in handhaving?

Hoe zorgen we ervoor dat burgers vertrouwen krijgen en houden in handhaving? Over wat nodig is om het imago van de handhavers te verbeteren.

Het imago van handhavers is bij veel gemeenten een veelvoorkomend onderwerp van gesprek. Hoe wordt tegen onze handhavers aangekeken, hoe komen we af van het beeld van de ‘oude’ stadswacht en hoe zorgen we dat burgers positiever aankijken tegen ons werk? De inzet van sociale media en reclameborden is al vaak toegepast en heeft vaak ook een positief effect. Maar wat is nu echt nodig om het imago van de handhavers te verbeteren? Hoe zorgen we ervoor dat burgers vertrouwen krijgen en houden in handhaving? In dit artikel zal ik ingaan op het onderwerp en de ontwikkelingen schetsen die hierin van belang zijn. Als inspiratiebron maak ik gebruik van de inzichten van Marnix Eysink Smeets die tijdens het Boa Event van 2 oktober 2019 een inspirerende presentatie heeft gehouden.

VERTROUWENWEKKENDE ORGANISATIES
Om meer inzicht te krijgen in het vertrouwen van de burger in handhaving is het goed om te kijken welke organisaties hier het hoogst op scoren. Het is interessant om te zien dat de brandweer in onderzoeken het hoogste scoort op vertrouwen. De argumenten die hierbij genoemd worden, zijn:

  • De mensen van de brandweer zijn bereid hun eigen leven te riskeren om jouw leven te redden.
  • De brandweer komt altijd om te helpen; ze staan altijd klaar.

Er is een reden waarom een organisatie als de politie niet op de eerste plek staat (wel hoog in de top 10). Hoewel de politie ook komt als je in de problemen zit en hun leven voor jou riskeert. Dit wordt veroorzaakt doordat de politie ook wel eens zaken ‘tegen’ je doet als burger. Dus naast helpen en redden, kunnen ze je ook corrigeren of bestraffen.

Welke plek zou handhaving innemen in een onderzoek naar vertrouwenwekkende organisaties?

Als je vanuit dit perspectief naar handhaving kijkt, is de interessante vraag welke balans handhaving heeft. Hoeveel doen wij ‘voor’ en hoeveel doen wij ‘tegen’ de burger? Ik pleit ervoor dat we met het handhavingsteam in gesprek gaan over deze balans en welke rol zij kunnen en willen spelen voor de burgers.

HANDHAVINGSTEKORT OF RECHTVAARDIGHEIDSTEKORT?
Een ander interessant inzicht dat Marnix Eysink Smeets met ons deelde, is de vraag vanuit het perspectief van de burger. Welk effect heeft het terugtrekken van de politie en het oprukkend lokaal toezicht. Landelijk is de trend van de terugtrekkende politie voor de burger goed zichtbaar. Lokale politiebureaus zijn gesloten en de aanwezigheid van de politie in buurten en wijken is drastisch afgenomen. Tegelijkertijd ervaart de burger een oprukkend lokaal toezicht. Handhavers zijn meer en meer zichtbaar aanwezig op straat en de wijkboa is op veel plekken een aanspreekpunt voor burgers. Maar vult het lokaal toezicht het gat dat de politie achterlaat? Dit is maar deels het geval, onder andere omdat er wat betreft lokaal toezicht beperkte bevoegdheden zijn. Er is dus sprake van een tekort.

Vaak wordt in de politiek gesproken over handhavingstekort, maar vanuit het perspectief van de burger is er eerder sprake van een rechtvaardigheidstekort.

Met rechtvaardigheidstekort bedoelen we dat de burger ervaart dat overtredingen die voor hem/haar belangrijk zijn niet worden opgepakt. Recentelijk kwam bijvoorbeeld in het nieuws dat de politie door capaciteitsgebrek niet toekwam aan een verkrachtingszaak met bekende dader. Tegelijk ervaart de burger een lokaal toezicht dat steeds sterker toeziet op ‘kleinere’ overtredingen. Dit kan tot irritaties leiden bij de burger en onbegrip over de keuzes die de overheid als geheel maakt.

Als handhavingsteam is het goed om bewust te zijn van deze maatschappelijke ontwikkeling. Een te strikte naleving van regels kan de irritatie en het onbegrip van de burger alleen maar vergroten. Terwijl een handhavingsteam dat niet optreedt het gevoel kan geven van een passieve overheid.

WAT TE DOEN?
Het imago van handhavers is niet van vandaag op morgen verbeterd en ook het rechtvaardigheidstekort is niet met een quickfix op te lossen. Wel denk ik dat het goed is om als handhavingsorganisatie na te denken over deze maatschappelijke ontwikkelingen. Waar in mijn optiek nog veel winst te behalen valt, is de verbinding die een handhavingsteam heeft in de buurten en wijken. Of, zoals Marnix Eysink Smeets het verwoordde: “de boa’s tot in de haarvaten van de samenleving.’’ Daarmee krijgt het wijkgericht werken een andere lading en kunnen we de positie van handhaving op een bredere manier bekijken.

Ik pleit ervoor dat we dit gesprek met de handhavingsteams voeren en hen betrekken bij de discussie. Als we het bewustzijn van handhavers hierover vergroten en hen bewust maken van hun rol, dan denk ik dat het vertrouwen en het imago van de handhaving sterk verbeteren.

Gert-Jan Schippers
artikel is een bijdrage van Gert-Jan Schippers. Meer informatie over onze diensten of eens verder doorpraten? Klik hier om contact op te nemen.