Wat zeggen de verkiezingsprogramma’s over veiligheid en handhaving?

In maart mogen we weer naar de stembus voor de Tweede Kamerverkiezingen. Wij zijn benieuwd wat er in de verkiezingsprogramma's is opgenomen op het gebied van veiligheid en handhaving.

In maart mogen we weer naar de stembus voor de Tweede Kamerverkiezingen. Wij zijn benieuwd naar wat er in de (concept) verkiezingsprogramma’s is opgenomen op het gebied van veiligheid en handhaving in brede zin. Dit artikel is zeker niet bedoeld als stemwijzer. Het is vooral nieuwsgierigheid: wat kunnen we straks verwachten van de nieuwe regering? 

Wisselende standpunten over positie van de boa 

verkiezingsprogramma veiligheid en handhaving 2021In algemene zin valt op dat de gemeentelijke handhaver van de openbare ruimte (domein 1) zeker geen vast item is in de verkiezingsprogramma’s. De VVD, PvdAenD66benoemen expliciet dat de boa’s een belangrijke rol hebben in de ondersteuning van de handhaving van de openbare orde in de wijken. FvDbenadrukt vooral het belang van een betere informatie-uitwisseling tussen de politie en gemeentelijke handhavers en meer oog voor professionalisering en ruimte voor goede opleidingen. Ook DENKheeft het over betere opleiding in de-escalatie en samenwerking tussen politie en boa’s.  De SGPbenoemt dat de rol van de boa in het lokaal veiligheidsbeleid steeds groter wordt en dat het geen kwaad kan als er meer uniforme regels rond bevoegdheden en uitrusting komen. CDAheeft het over herbezinning van de positie en bevoegdheden van de boa, zonder dat duidelijk wordt of dit inhoudt dat er meer of minder bevoegdheden zouden moeten komen. De SPstelt dat lokale handhavers onderdeel kunnen worden van de politieorganisatie als ze toch politietaken moeten uitvoeren.  Zij stellen dat daarmee de samenwerking, kwaliteit en kwantiteit van de oren en ogen in de wijk wordt verbeterd.  De ChristenUnieheeft het over herwaardering van beroepen die in het bijzonder ten dienste staan van onze samenleving, waaronder de boa’s. Zij vinden dat de maatschappelijke en financiële waardering voor hun werk beter moet. Ook pleiten zij, net als GroenLinksen Partij voor de Dieren, voor meer en beter opgeleide groene boa’s in het buitengebied voor het tegengaan van afvaldumpingen, stroperij, vernielingen en milieudelicten.Het overzicht hiernaast vat deze standpunten samen.  

Kortom, de partijen hebben uiteenlopende standpunten ten aanzien van de rol en positie van handhaving op het gebied van openbare orde: van beter positioneren naar heroverwegen tot onderbrengen bij de politie. Laten we dieper ingaan op enkele thema’s. 

Veilige wijken, meer wijkgericht werken 

Verbetering van de veiligheid in de wijken is iets waar alle partijen het met elkaar over eens zijn. Dat begint voor de meeste partijen met uitbreiding van de politiecapaciteit, alleen BIJ1 stelt dat dit niet nodig is.  

De boa wordt niet standaard benoemd als belangrijke schakel in de wijk. Wel zijn vrijwel alle partijen het erover eens dat de wijkagent een centrale rol heeft in de wijk. Ook pleiten bijna alle partijen voor de terugkeer van politiebureaus in de wijken en woonkernen. Daarnaast moet de afstemming tussen de instanties in de wijken beter. Hier ligt dus ook een taak voor de handhaver. 

Cameratoezicht 

Cameratoezicht kan een belangrijk instrument zijn in de handhaving van de openbare orde en veiligheid. In de partijprogramma’s komt dit terug binnen de kaders van veiligheid, maar soms ook bij de digitale samenleving. VVD, FvD en JA21 zijn voorstander van de inzet van cameratoezicht als onderdeel van de aanpak in probleemwijken. De Partij voor de Dieren wil alleen inzet van cameratoezicht als het gaat om een tijdelijk aangewezen risicogebied door een rechter.  

Geweldsbevoegdheden en -middelen 

Ten aanzien van de geweldsbevoegdheden zien wij grote verschillen bij de politieke partijen. Waar de VVD mogelijkheden ziet in het uitrusten van boa’s met een wapenstok en pepperspray (mits zij voldoen aan de juiste opleidings- en trainingsvereisten), zijn andere partijen tegen extra geweldsbevoegdheden voor boa’s. Hierbij gaat het om D66, SP, Partij voor de Dieren en DENK. De PvdA stelt dat bewapening niet aan de orde is, maar ziet kansen in een goede uitrusting van communicatieapparatuur en verdedigingsmiddelen met bijbehorende opleiding. Het standpunt van de SGP en CDA blijft ietwat in het midden hangen. Zij spreken over herijken en uniformeren van afspraken en bevoegdheden.  

Geweld tegen hulpverlenersis onacceptabel 

Met betrekking hierop, bespreken verschillende partijen het geweld tegen handhavers. Zo stelt de VVD dat het geweld tegen politie en boa’s hardnekkig blijft en onacceptabel is. Dit is dan ook de reden waarom de VVD de uitrusting van de boa wil uitbreiden. In zijn algemeenheid wordt de ernst van geweld tegen hulpverleners door meerdere partijen gedeeld, zoals door het CDA.  

Door enkele partijen wordt het geweld tegen boa’s uitgelicht, zoals door de SGP en JA21. Door 50Plus wordt tevens het geweld tegen politieke ambtsdragers benoemd. Deze partijen zijn ook voorstander van het zwaarder straffen van dit type geweld. JA21 benoemt specifiek dat er vaker gevangenisstraffen (in plaats van taakstraffen) moeten worden opgelegd. De SP spreekt over geweld tegen hulpverleners in het algemeen en vult aan dat veelplegers een cursus ‘sociaal gedrag’ zouden moeten volgen. Tevens pleiten zij voor meer steun bij het verwerken van traumatische ervaringen.  

Meer aandacht voor diversiteit, discriminatie en racisme  

Voor veel partijen is diversiteit, discriminatie en racisme een belangrijk thema. Hier ligt een belangrijke taak voor de overheid in personeelsbeleid, preventie, meldpunten en (het voorkomen van) etnisch profileren door de overheid. Hoewel er op dit thema geen specifiek verband wordt gelegd met gemeentelijke handhaving, zou men wel kunnen stellen dat wat voor de politie geldt ook van toepassing is voor gemeentelijke handhaving. Zeker wanneer de boa een belangrijke, ondersteunende schakel in de veilige wijk is. Het handhavingsteam zou dan ook een afspiegeling moeten zijn van de samenleving. Alsmede zou er aandacht moeten zijn voor etnisch profileren, discriminatie en racisme binnen het werk van de handhaver. Daarentegen zijn er ook partijen die stellen dat etnisch profileren juist een effectief instrument is in de aanpak van bepaalde vormen van criminaliteit.  

De verwachtingen op een rij 

De standpunten over handhaving in de partijprogramma’s zijn soms beperkt én uiteenlopend. Door de meeste partijen wordt wel een duidelijk statement gedaan tegen geweld tegen hulpverleners. Het is nog maar de vraag of er daadwerkelijk iets zal wijzigen in de positie of het werk van de boa. Over de (gewelds)bevoegdheden van de boa zijn de meningen namelijk sterk verdeeld of er is nog geen sterke richting gekozen.  Er lijkt meer consensus te zijn over het belang van ketensamenwerking, informatie-uitwisseling en het zichtbaar maken van de aanpak van veiligheid in de wijken.  

Kortom, er zijn nog veel zaken onzeker. Er zijn nog veel politieke vragen te beantwoorden. Of is het te vroeg om te kijken naar de taakverdeling tussen professionals in de openbare ruimte? En wat doet de huidige taaktoedeling aan politie en de boaorganisatie met de lokale veiligheid en leefbaarheid, terwijl we weten dat de politie het wijkgericht werken eigenlijk niet aan kan? Wordt het tijd voor opnieuw kijken naar de organisatie van lokale veiligheid en leefbaarheid?  

Wij zijn benieuwd naar wat de verkiezingen teweegbrengen op het gebied van veiligheid en handhaving. Wij staan er in ieder geval klaar voor om gemeenten en overheden met onze kennis en ervaring te ondersteunen in het beantwoorden van die vragen en deze te vertalen naar de praktijk op straat. 

Dit artikel is geschreven door onze adviseurs Anouk Driessen en Joris Heerkens.

Meer informatie?

Meer weten over de partijprogramma’s of de ondersteuning die AVH kan bieden? Neem dan vooral contact met ons op.