De Wet Verplichte GGZ is pas het begin

Op 1 januari 2020 treedt de Wet Verplichte ggz (Wvggz) in werking.
Wat zijn de grootste wijzigingen en hoe pakt u dit integraal aan?

Op 1 januari 2020 treedt de Wet Verplichte ggz (Wvggz) in werking. De Wvggz vervangt de huidige wet Bijzondere opneming in psychiatrische ziekenhuizen (Bopz) en regelt de rechten van mensen die te maken hebben met verplichte zorg in de ggz. De wetswijziging is onderdeel van een stelselwijziging gericht op personen met verward gedrag, decentralisatie van de zorg en verbreding van de inclusieve samenleving. Een belangrijke verandering is dat de verplichte zorg straks ook buiten een ggz-instelling kan plaats vinden. Dat maakt dat deze wet een eerste stap is in een transitie die een grote impact zal hebben op de domeinen veiligheid, wonen, zorg en welzijn.

DE WET VERPLICHTE GGZ DIT ZIJN DE GROOTSTE WIJZIGINGEN:

  • Het wordt een behandelwet in plaats van een opnamewet;
  • Iedereen kan melden, ook anoniem;
  • De gemeente doet verkennend onderzoek;
  • Bij voorkeur vrijwillige, veelal bemoeizorg. Is dit niet mogelijk, dan verplicht;
  • De betrokkene kan zelf aangeven wat gewenst is;
  • Familie en naasten worden meer betrokken;
  • Wederkerigheid, aandacht voor re-integratie en participatie;
  • Aansluiting op Wet Zorg en Dwang, Wet Forensische zorg en Jeugdwet;
  • Rechter toetst vooraf;
  • IBS wordt crisismaatregel.

Onder de BOPZ kunnen mensen die als gevolg van een psychische aandoening een gevaar voor zichzelf of de omgeving vormen alleen verplicht worden opgenomen in een gesloten instelling. Dit besluit neemt de rechter (rechterlijke machtiging) of de burgemeester (spoedmachtiging).

EEN AANTAL WIJZIGINGEN TOEGELICHT

Meldpunt verward gedrag landelijk en lokaal
De Wvggz is bedoeld om de juiste zorg te bieden aan personen met verward gedrag. Om deze zorg te bieden moet de desbetreffende persoon wel in beeld komen van de hulpverlening. Vanuit de rijksoverheid komt er dan ook een landelijk meldpunt verward gedrag waar iedereen melding kan doen van verward gedrag. Hierachter gaat een netwerk schuil van lokale meldpunten die verder gaan met de melding. Het basisproces van triage, onderzoek, horen en beslissen, inclusief de termijnen, is overal in het land gelijk. Het is aan de regio’s om dit nader uit te werken. Dit kan dus verschillen per regio. Inventariseer hoe dat in uw eigen gemeente is geregeld.

Meerdere smaken van zorg
De nieuwe wet maakt het mogelijk dat niet alleen een verplichte opname wordt opgelegd maar ook andere vormen van zorg. Het is zelfs juist de bedoeling dat men zoekt naar die zorgmaatregelen die het best passen bij die casus. Uitgangspunt is zorg op maat en zo kort als mogelijk en zo lang als noodzakelijk. Dat kan dus ook het verplichten van medicatie zijn of het uitoefenen van toezicht poliklinisch of bij iemand thuis. De achterliggende gedachte is dat iemand zo makkelijker in contact blijft met zijn/haar sociaal netwerk en kan blijven deelnemen aan de samenleving. Hierin zit ook de grootste uitdaging voor de domeinen veiligheid, zorg en wonen. Daarover later meer.

Meer inspraak: horen en inspraak omgeving
In het nieuwe proces is opgenomen dat de zorgbehoevende wordt gehoord. Op die manier krijgt deze persoon daadwerkelijk een stem in zijn of haar zorgplan. In het proces is ook opgenomen dat de directe omgeving wordt betrokken bij het zorgplan. Als een melding niet leidt tot verplichte zorg dan kunnen direct belanghebbende dit besluit ter beoordeling laten voorleggen aan de officier van justitie. Op die manier krijgt ook de directe omgeving een stem.

Alle gemeenten zijn nu druk bezig om vóór 1 januari 2020 samen met zorgpartners, OM en politie de lokale processen in te regelen. De algemene werkprocessen zijn voor iedereen gelijk. Waar echter onder andere de meldpunten komen, de uitvoering wordt gegeven aan het horen en wie de zorgplannen opstelt, is iets wat lokaal wordt ingevuld. Het proces is wel voor alle betrokken partijen inzichtelijk omdat Khonraad het uniforme systeem blijft, net zoals de BOPZ.

INTEGRALE AANPAK VEREIST OP ZORG, WELZIJN, WONEN EN VEILIGHEID

De volgende grote stap is dat vanaf 2021 gefaseerd mensen met een zorg- en hulpvraag in de eigen woonomgeving, lees gemeente, worden opgevangen en dat er dus minder sprake is van zorg in gesloten of beschermde instellingen. Gemeenten mogen niet meer vanzelfsprekend terugvallen op de regiovoorzieningen van de grote gemeente in de buurt. Dit stelt de gemeenten voor grote uitdagingen. In een korte tijd moet men het lokale zorg- en hulpverleningsaanbod inventariseren in combinatie met de beschikbare woningen voor personen met een extra zorg- en hulpvraag. In de eerste plaats levert dit een groot woonvraagstuk op. Zijn er voldoende woningen, veelal in het goedkopere sociale segment? Vervolgens moet de gemeente deze woningen bouwen in een omgeving waarin niet alleen voldoende voorzieningen zijn, maar ook voldoende sociale cohesie om dergelijke personen op te vangen. Combineer dat met de uitdagingen van binnenstedelijk bouwen en een samenleving die individualiseert. Welke aanpak en oplossing een gemeente ook kiest er zullen conflicten en incidenten ontstaan, meer dan in het verleden. Al was het alleen al omdat we niet in een maakbare wereld leven en de personen met verward gedrag of ‘asociaal’ gedrag nou eenmaal moeite hebben om zich te confirmeren naar de regels van het collectief. Kortom, een perfecte voedingsbodem voor woonoverlast en andere veiligheidsvraagstukken. Het is daarom van belang dat de beleidsdomeinen wonen, welzijn, zorg en veiligheid nu al met elkaar om tafel gaan zitten om naar de uitdagingen van 2022 te kijken, zowel ambtelijk als bestuurlijk.

Zorg- en Veiligheidshuizen
De gemeente staat er echter niet alleen voor. Er ligt al een stevig netwerk van veiligheidshuizen die de komende periode worden omgevormd tot zorg- en veiligheidshuizen. Dit zijn plekken om kennis en expertise te bundelen. Tevens wordt hier de lastige casuïstiek besproken.

Corporaties en zorgaanbieders
Daarnaast mogen gemeenten nog steeds samenwerken bij het inkopen en realiseren van de juist zorg- en woonvoorzieningen. Woningbouwcorporaties en zorginstellingen hebben graag tevreden bewoners en cliënten en hebben dus alle belang bij gedegen oplossingen voor het vraagstuk.

Omgevingswet
Veel gemeenten zitten nog volop in hun trajecten voor de implementatie van de Omgevingswet. Dit is van zichzelf als een complex proces. Hier liggen juist ook kansen. Breng de dilemma’s uit het zorg- en veiligheidsdomein nu onder de aandacht van de Omgevingswet zodat dit eventueel meegenomen kan worden in de omgevingsvisies etc. die opgesteld moeten worden. Achteraf repareren is een stuk lastiger en maakt te zijner tijd het realiseren van woonvoorzieningen een stuk makkelijker.

De keten hoeft ook niet te wachten. Juist door nu al van onderuit te starten met het opbouwen van integrale casuïstiekbesprekingen komen de knelpunten in de gemeente en regio vanzelf naar boven. Dit is voer voor de beleidsmakers. Vergeet dan ook niet in de structuur met elkaar af te spreken waar de uitvoering beleidsvraagstukken kan neerleggen.

SCENARIODENKEN IN ZORG- EN VEILIGHEIDSPLAN 

De zorg- en veiligheidsketen zou zo ingericht moeten zijn dat er sprake is van preventie en vroegsignalering. Door vroegtijdig in scenario’s te denken in het zorg- en veiligheidsplan kan gestart worden met laagdrempelige zorg- en hulpverlening omdat al vooruit is gekeken naar mogelijke zwaardere middelen. Neem de partners die je nodig hebt voor de zwaardere middelen vroegtijdig mee in je scenariodenken. Deel de scenario’s waar mogelijk ook met betrokkenen en de omgeving. Dat maakt dat er snel opgeschaald kan worden en dat hiervoor ook draagvlak is. En realiseer dat een eventuele crisisopname nooit helemaal te voorkomen is. Door het scenariodenken maakt het deel uit van het zorg- en veiligheidsplan.

MAAK ACTIEF WERK VAN DE INTEGRALE AANPAK

Veiligheid creëer je samen. Wacht niet tot de andere partijen naar veiligheid komen, maar maak nu actief werk van de integrale aanpak op zorg, welzijn, wonen en veiligheid.

Wat zijn de punten die u moet oppakken?

  • Inventariseer hoe groot de opgave is in uw gemeente. Wat is er voor nodig om bestuur, beleid en uitvoering met elkaar in verbinding te brengen binnen de domeinen zorg, welzijn, wonen en veiligheid?
  • Creëer voor de uitvoering de ruimte en randvoorwaarden om tot daadwerkelijke oplossingen te komen voor lastige zorg- en veiligheidsvraagstukken. De oplossing staat daarbij veelal niet in de regels maar wel op het papier.
  • Sluit aan bij wat er al is, bouw daarop voort. Benut de aanwezige passie en professionaliteit door te denken in kansen en oplossingen.
  • Zorg dat ook uw handhavers zijn aangesloten op de keten en train hen in het omgaan met personen met verward gedrag en conflicthantering.

Adviesbureau voor Veiligheid en Handhaving biedt adviseurs, projectleiders en programmamanagers die u kunnen ondersteunen in het realiseren van deze maatschappelijke opgave. Bijvoorbeeld in de vorm van een quickscan, projectplan of als procesversneller. Ook bieden wij diverse  trainingen aan voor handhavers en coördinatoren.

Weten wat wij voor u kunnen betekenen neem dan contact op met onze adviseurs Joris Heerkens (integrale aanpak) of Gert-Jan Schippers (trainingen)


Dit artikel is een bijdrage van adviseur Joris Heerkens.